Monday, April 6, 2020

කොරෝනා සටහන් -[2]

මම කාලයක් වැඩකරා හලාවත බැංකුවක. කවදාවත් අමතක වෙන්නේ නැති තැනක් වගේම ගොඩක් අත්දැකීම් එකතු කරගත්තු තැනක්. බැංකුවේ වැඩට යනකොට ඒ ගැන මෙලෝ සසරක් දැනගෙන උන්නේ නෑ. ඒක දැනගත්තු බොස් කිව්වේ “මෙයා බැංකුවේ වැඩට ආපු එක හරියට පීනන්න දන්නේ නැතුව මුහුදට පැන්නා වගේ වැඩක්” කියලා. කොහොමහරි බැංකුවෙන් අයින් වෙනකොට ගොඩක් දේවල් ඉගෙන ගත්තා. තරංග බොස්, වජිරා අක්කා, ඔමාල් අයියා ගොඩක් උදව් කරා ඉගෙන ගන්න. ක්‍රෙඩිට් සෙක්ෂන් එක ගැන වැඩියෙන්ම ඉගැන්නුවේ සජිත් අයියා. එයා නම් දැන් අපි අතර නැහැ. මම ලියපු ඉතිහාස ලිපි වලට එයා පුදුම ආසාවකින් හිටියේ. බැංකුව පටන් න්න කලින්, දවල්ට කන ගමන් අපි නිතර ඉතිහාසය ගැන දේවල් කතා කරා. ඒ විෂයට කැමති දෙන්නෙක් එකතු උනාම කතාව ඉදිරියට ඇදිලා යනවා දන්නෙම නැතුව. මම එක දෙයක් කියනකොට එයා තව එකක් කියලා කියනවා “නෑ නෑ මෙහෙමයි ඕක උනේ” කියලා. ඒ කාලෙ නියමයි. මේ වගේ විෂයක් සම්බන්ධව කතා කරන්න දැන් කෙනෙක් නැති එක මට දැනෙන්නේ ලොකු අඩුවක් විදිහට.

හලාවත කුරුණෑගල පාරෙ තමා බ්‍රාන්ච් එක තිබුනේ. මේ පාරේ කිලෝමීටර් එකහමාරක් විතර ගියාම හම්බෙනවා මුන්නේෂ්වරම් කෝවිල. විශේෂ තැනක් වගේම ඓතිහාසික ස්ථානයක්. බැංකුවේ වැඩ අහවර වෙලා ගොඩක් දවස් වලට මම එතනට යනවා. ගිහින් වටේ පිටේ ඇවිදිනවා. පන්සලකුත් තියෙනවා ඒ කිට්ටුව. මට දවසක් ඕන උනා මේ කෝවිලේ ස්වාමි කෙනෙක්ව ඉන්ටර්විව් කරන්න. ඉතින් මම ගිහින් කිව්වා මට ලිපියක් ලියන්න විස්තර ටිකක් දැනගන්න ඕන, ඒ නිසා ඉන්ටර්විව් එකක් කරන්න පුලුවන්ද කියලා.

මට කිව්වා “විස්තර දෙන්නන්, හැබැයි මුලින් පූජා වට්ටියක් අරන් කෝවිල වටේ ගිහින් පූජා කරලා එන්න” කියලා. මමත් ඉතින් කිව්ව විදිහටම කරා. කොහොමහරි ඉන්ටර්විව් එකක් කරන්න ලැබුනා. විස්තර අරගෙන මම ඒ දවස්වල බ්ලොග් එකේ පොඩි සටහනකුත් ලිව්වා. මට ඒ හැටි ලොකු පාඨකයන් සංඛ්‍යාවක් නැහැ. මම ලියන ඉතිහාස ලිපි කියවන්නේ ඉතා අඩු පිරිසක්. හැබැයි මම ලියන ඉතිහාස ලිපි කියවන කිහිප දෙනාට හෝ මට හැකි විදිහට උපරිම සාධාරණයක් කරන්න මම උත්සහ කරනවා. ඒ නිසයි පොඩි බ්ලොග් ලිපියක් ලියන්න උනත් ඒ තැන්වලට ගිහින් පොත් පත් කියෝලා ලියන්නේ. කවුරුහරි කෙනෙක් දෙයක් නොදැන කතා කරනවට වඩා බාගෙට දැනගෙන කතා කරන එක වඩා භයානක යි. ඒ නිසයි මම බාගෙට දැනගෙන ලියන්නේ නැත්තේ. මේ කොරෝනා දවස්වල ඒවයින් වැලකෙන්නේ කොහොමද? රජය මේකට මොනාද කරන්න ඕනෙ කියලා වගේ දේවල් මොකවත් දාන්නේ නැත්තේ ඒ ගැන දැනුම මට මදි නිසා. ඒ පිළිබද දැනුම තියෙන උදවිය ඒ තොරතුරු සමාජ ගත කිරීම කරයි. බාගෙට දැනගත්ත උදවිය ඕක කරන්න ගියාම තමා බොරු තොරතුරු සමාජගත වෙලා මිනිස්සු අමාරුවේ වැටෙන්නේ. මට ඒ පවට කරගහන්න බැහැ.

ඔය මුන්නේෂ්වරම් කෝවිල ඉස්සරහා පාරෙන් එහා පැත්තේ පොඩි කෝවිලක් තියෙනවා. මෙතන ඉන්නවා ස්වාමි කෙනෙක්. එයාගේ විශේෂත්වය තමා බාරයක් විදිහට තමන්ගේ මුලු ජීවිත කාලෙටම කාත් එක්කවත් කතා නොකර සිටීම. මේ ස්වාමිව දකිනකොට මට මතක් උනේ අපි අවට සංස්කෘතියට මනුස්සයෙක්ව කොච්චර වෙනස් කරන්න පුලුවන්ද කියලා. ඉන්දියාවේ කට්ටඩියා කුකුළව මරලා බිල්ලට දුන්නට ලංකාවේ කට්ටඩියා කුකුළගේ කරමල කපලා ලේ බින්දක් බිල්ල විදිහට දෙන්නේ. එහෙම උනේ බෞද්ධ සංස්කෘතියත් එක්ක ලංකාව හැඩගැසුනු නිසා. බිලි දීම බෞද්ධ සංස්කෘතියට අයත් දෙයක් නොවුනට කාලයත් එක්ක ඒක වෙනස් වෙලා තියෙනවා.

හොයලා බලන්න විෂ්ණුගේ දස අවතාර හැදුන විදිහ. කාලෙන් කාලෙට එක් එක් ප්‍රදේශ වල දෙවිවරුන් වගේ අදහපු උදවියව තමා එකතු කරලා විෂ්ණුගේ අවතාර දහය විදිහට නම් කලේ. වැඩිය ඕන නෑ විෂ්ණුගේ නමවෙනි අවතාරය බුදුන්වහන්සේ. ඒ නිසා අද තියෙන්නේ බුදුන් වහන්සේ දෙසපු දහම, ක්‍රිස්තුස් වහන්සේ දෙසපු දහම කියනවනන් ඒක බොරුවක්. කාලයත් සමග මේ හැමදේම වෙනස් වෙනවා. ඒ නිසා අපේ සංස්කෘතියේ තියෙන හැම අංගයක්ම විචාරයක් නැතුව බාර ගන්නවද කියන එක ප්‍රශ්න කරන්න ඕන කාරණයක්. මේ දේවල් ගැන තව කතා කරනවනම් ගොඩක් දේවල් තියෙනවා. නමුත් මම හිතුවා මේ කොරෝනා සටහන් වචන පන්සීයකට සීමා කරන්න. දැනටමත් පන්සිය පනහටත් ඇවිල්ලා. එහෙනන් අදට ඇති.

මුන්නේෂ්වරම් කෝවිල හලාවත 


Sunday, April 5, 2020

කොරෝනා සටහන් - [1]

මුලින්ම කියන්න ඕනේ මගේ බ්ලොග් එකේ වෙනදට කියවනවා වගේ සටහනක් නෙමේ මේක. වෙනදට නම් ලියන්න ඕන තරම් ඉතිහාසය සම්බන්ධ මාතෘකා තියෙනවා හැබැයි ලියන්න වෙලාවක් නැහැ. ඒත් දැන් ලියන්න වෙලාව ඕන තරම් තිබුනත් ලියන්න හිතෙන්නෙ නැහැ.  ඒකෙත් හැටි. ඒ නිසා ඔහේ හිතට එන දේවල් ටිකක් මෙතන අතාරින්න හිතුනා.

මේ ටිකේ මම වැඩ කරන්නේ ලංකාවේ වෙලාවල් වලට නෙමේ. නිදාගන්නේ මහ පාන්දර. මහ කියන්නත් බැහැ ඉතින් වෙලාවකට. මොකද ඊයෙ නිදාගත්තේ පාන්දර 6 ට. නිදාගන්නේ උදේට කියමුකෝ. නැගිටින්නේ දවල්ට. උදේ කෑමක් කියලා දෙයක් සුමාන දෙකකින් විතර තාම කාලා නෑ. දවල්ට කියල කන්නෙත් හවස් වරුවේ. රෑට කනකොට එකොලහ දෙළහ වගේ වෙනවා. අමුම අච්චාරුවක් මේ ටිකේ යන්නේ.

අද නිකමට වගේ මම මගේ පරණ මුද්දර පොත් ටික එළියට අරගෙන බැලුවා. මුද්දර පන්දාහකට එහා තියෙනවා. දැන් කෙනෙක්ට හිතෙන්න පුලුවන් ඔය කිව්වට ඔතන පන්දාහක් නැතුව ඇති මේකා ගෙස් කරලා කියනවා ඇත්තේ කියලා. නෑ මේක මම ගනන් කරා. අද ඊයේ නම් නෙමේ. අවුරුදු ගානකට කලින්. ඒ දවස්වල හාරදාස් අටසිය ගානක් තිබ්බේ. දැන් පන්දාහා පැනලා තියෙන්න ඕන. මුද්දර එකතු කරන්න ගත්තේ දෙක තුන වසරේ ඉදන්. මුලින්ම පප්පා තමා මුද්දර එකතු කරන්න පලවෙනි මුද්දර ටික දුන්නේ. පප්පා කියන්නේ අපේ තාත්තගේ තාත්තට. තාත්තගේ අම්මට කියන්නේ මම්මා කියලා.

මගේ මුද්දර එකතු කිරීමේ උච්චතම නැත්තන් ඉහළම කාලය තිබුනේ පහ හය හත වගේ වසර වලදී. ඒ කාලේ පන්තියෙ අනිත් ළමයි එයාලගේ මුද්දර පන්තියට ගෙනාවා. ඉතින් අපි වැඩිපුර තියෙන මුද්දර මාරු කරගත්තා. හැබැයි එතනින් නැවතුනේ නැහැ. මේක බිස්නස් සයිඩ් එකකටත් ගියා. මුද්දර විකුණන්න ගත්තා සමහරු. මමත් ඒකට හවුල් වෙලා සිලෝන් මුද්දර බර ගානක් ගත්තා කුණු කොල්ලෙට. කොහොමහරි මේකට වැඩි ආයුෂ තිබ්බේ නැහැ. පන්තියේ මිස්ට මේක අහුවෙලා කිව්වා “ආයේ ඕවා ගේනවා එහෙම නෙමේ” කියලා. ඒ විතරක් නෙමේ එක ඉන්ටර්වල් එකක් පන්ති අඩස්සියේ දැම්මා අපිව.

අද මේ මුද්දර ටික ආයෙ බලනකොට දැක්කා ලස්සන මුද්දරයක්. ඔලිම්පික් තරඟ ගැන මුද්දරයක්. තරඟය තමා ෆෙන්සිං. තේරෙන විදිහට කියනවනන් කඩු ෆයිට්. හැබැයි ටිකක් ඉරිලා. හොද ලස්සන මුද්දරයක් තිබ්බා ෆෙන්සිං ගැන තිබ්බ. හැබැයි ඒක මාත් මෝඩ වෙලා ඒ දවස්වල කුණු කොල්ලෙට විකිණුවා. ෆෙන්සිං ගැන කිව්වොත් ලංකාවේ ෆෙන්සිං ක්‍රීඩාව පලවෙනියෙන් හදුන්වලා දුන්නේ අපේ ඉස්කෝලෙට. ඒ කිව්වේ ගල්කිස්සේ ශාන්ත තෝමස් එකට. අපි ඒලෙවල් දවල්වලයි මේක ඉස්කෝලෙට ආවේ. අපේ ඉස්කෝලෙට මේක හදුන්වලා දුන්නට පස්සෙ දවසෙයි රොයල් එකට මේක හදුන්වලා දුන්නේ. ලංකාවට මේ ක්‍රීඩාව එන්නෙත් 2008 වගේ කාලෙක. 

ෆෙන්සිං මුද්දරය 

අපිට ආරන්චිය ආවා අලුත් සෙල්ලමක් හදුන්වලා දෙනවා අද හවස ඉතින් ඉස්කෝලෙ අහවර උන හැටියේ ජිම් එක ගාවයි ඕපනිං එක තියෙන්නේ කියලා. අපිත් ඉතින් ගියා. එතන හිටියා මුලු සරුවාංගෙම සුදෙන් වහගෙන කට්ටියක්. ඔලුවට දැල් දැල් හෙල්මට් එකක් වාගෙ එකක් දාගෙන උන්නෙ. එයාලට අපිව ඒක අස්සෙන් පේනවද මන්දා හැබැයි මට නන් කාවවත් පෙනුන්නෑ. හෙල්ලෙනකන් ඩමි වාගේ. සමචතුරස්‍රෙට කපාපු දිග රෙද්දක් බිම එලලා තිබ්බා. අර සරුවාංගෙම වහගත්තු දෙන්නා ඒ රෙද්ද දෙපැත්තට ගියා. කඩු දෙකකුත් දෙන්නගේ අතේ තිබ්බා. පළවෙනි වතාවට එහෙම කඩුවක් දැක්කේ එදා.

එකපාරට ටිං ගාලා සද්දයක් එක්කම මුන් දෙන්නා ගහගන්න ගත්තා. ෆිල්ම් වල දකිනවා වගේ නන් නෙමේ. හැබැයි අවුලකුත් නෑ. අන්තිමට කිව්වා ෆෙන්සිං ඉගෙන ගන්න කැමති අය නම් ටික දීලා යන්න කියලා. මාත් ඉතින් ඕන දෙයක් වෙච්චාවේ කියලා නම දුන්නා. මේ වෙනකොට මම ඉස්කෝලෙ රයිෆල් ෂූටිං කරා, චෙස් කරා. තව එකක් කරන්න ඕන කියලා හිතුන නිසා මේකට බැදුනා. පළවෙනි දවසේ ප්‍රැක්ටිස් ගියේ හරි ආසාවෙන් ‘අද කඩුවෙන් කොටනවා’ කියලා හිතාගෙන. හැබැයි හිතුවා වගේ උනේ නෑ. සුමාන හතර පහක් යනකන් කඩුවක් දෑහට දැක්කෙ නෑ. ඒ වෙනුවට කරේ මැන්ඩියට ඉදගෙන ඉස්සරහට පස්සට ගිය එක. මේවා දැකලා සමහරු ඇහුවා “මොකක්ද බං උඹලා කඩු ෆයිට් කරන්න ඇවිල්ලා නටන්න ඉගෙන ගන්නවද?” අපි මක් කියන්නද ඉතින්. අපිත් මේකක් හිතාගෙන ආවා නෙමේනේ.

කොහොමහරි අන්තිමට කඩු ලැබුනා. මම තෝරගත්තේ එපී කියන කඩුව. ඒකෙ කෙරවලේ පොඩි බට්න් එකක් තියෙනවා. ග්‍රෑම් පහක බරක් වැටුනහමයි ඒක ක්ලික් වෙන්නේ. ඉතින් අපිට ලකුණු ගන්න ඕන නම් කඩුව අනිත් කෙනාගෙ ඇඟේ වද්දලා බට්න් එක ක්ලික් කරගන්න ඕනෙ. අනිත් කඩු වර්ග දෙක තමා ෆොයිල්, සේබර්. එපී එකට පුලුවන් හිසේ ඉදන් දෙපතුල වෙනකන් ඕන තැනකට ගහලා ලකුනු ගන්න. හැබැයි අනික් ඒවට ඒක බැහැ. ඉස්කෝලෙන් පස්සේ මේ සෙල්ලම දිගටම කරගෙන ගියේ නම් නෑ. ඒත් අපිත් එක්ක හිටපු සමහරු කරගෙන ගියා.

අදට මේ ඇති කියලා හිතෙනවා. තව මොනාහරි වල් පල් ටිකකින් හම්බෙමු.


Wednesday, March 25, 2020

ඉතිහාසය වෙනස් කළ මිත්‍යා රජු : ප්‍රෙස්ටර් ජෝන්


 “අපි කුළු බඩු සහ ක්‍රිස්තියානින් සොයා පැමිණෙමු.” මෙසේ කියා වස්කෝ ද ගාමා ඉන්දියාවට පැමිණි බවයි ඉතිහාස වාර්තා වල සදහන් වන්නේ. නමුත් ඔවුන් ආසියාවේ කිතුණුවන් සෙව්වේ ඇයි? මේ සටහන ඒ ගැන සොයා බැලීමටයි.

ක්‍රි.ව. 1165 වසර වන විට බටහිර යුරෝපය පුරා එක්තරා ලියමනක් සංසරණය වන්නට විය. බයිසැන්තියානු අධිරාජ්‍යයේ පලමුවන මැනුවෙන් රජතුමා හට ලියූ මෙම ලිපිය ලියන්නේ ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් රජෙක් විසින්. බයිබලයේ පැරණි ගිවිසුමේ සඳහන් බාබෙල් කොත සහ අමරණීයත්වය ලබාදෙන උල්පත ආදිය ගැන සඳහන් වූ එම ලිපියේ ඒවා පාලනය කරන බලවත් ක්‍රිස්තියානි රජු තමා බව ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් සදහන් කරයි. මෙසේ රජ කෙනෙක් නොසිටි බව දැන් අප දන්නවා වුවත් මෙම මිත්‍යා රජු නිසා දේශගවේෂණය සඳහා අඩිතාලමක් ද මහද්වීප අතර විදේශ සම්බන්ධතා ඇති කිරීම හා වක්‍රාකාරයෙන් සිවිල් යුද්ධයකට මුල පිරීමට ද හේතු වුනා.
ඒබ්‍රහම් ඔර්ටේලියස්ගේ 'ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් සිතියම' 1527-1598 [History today.com]

ප්‍රෙස්ටර් ජෝන්ගේ යැයි කියූ ලිපිය යුරෝපය පුරා සංසරණය වූ කාලයේ යුරෝපයේ කුරුස යුද්ධය ආරම්භ වී තිබුණි. ජෙරුසලම සදහා වූ මේ යුද්ධයට සහය වීමට හවුල් කරුවන් ලෙස තබාගැනීමට ක්‍රිස්තියානි රාජ්‍යයන් සෙවීමේ කටයුතු වල යුරෝපීය රටවල් නිරත වුනා. මේ අතර ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් බලවත් ක්‍රිස්තියානි රජෙක් ගැන කටකතා යුරෝපය පුරා පැතිරෙද්දී මෙම රජුව සොයාගැනීම සදහා දේශගවේෂණ ව්‍යාපාර වල විවිධ රටවල් නියැලුනා.

ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් යනුවෙන් සැබෑ රජෙක් නොමැති වුවත් මේ සදහා මුල් වූවා යැයි සැලකෙනේ සමහර මොංගෝලියානු ජන කණ්ඩායම්. මෙම මොංගෝලියානු ජන කණ්ඩායම් තම හමුදාවට ක්‍රිස්තියානි ලබ්දිකයන් බඳවා ගත් අතර කාලය විසින් මේ සඳහා බයිබල් පාඨ එකතු කර හා ක්‍රිස්තියානි රජෙකුට අවශ්‍ය දෑ සම්පූර්ණ කරයි. මෙම පුවත යුරෝපය වෙත යන කාලය වන විට මොංගෝලියානු පාලකයන් ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් ක්‍රිස්තියානි රජෙක් වී අවසානය.

යුරෝපය පුරා සංසරණය වූ ලිපිය ලියුවේ කවුරුන්ද වග තවම හරිහැටි නොදන්නා නමුත් ඒවායේ තිබූ කරුණු අනුව මෙය යුරෝපයේ දී ම ලියැවුනක් බව විශ්වාස කරයි. කෙසේ හෝ 13 හා 14 යන සියවස්වල හෝ යුරෝපීය රටවල් සේද මාවත ඔස්සේ ආසියාව කරා ගමන් කරයි. ඔවුන් මෙසේ යන්නේ ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් රජු සොයා නොවේ. ඔහුගෙන් පැවත එන්නන් හෝ සොයා ගැනීමේ අරමුණින්. මීට පසු මුහුදු මාර්ග වලින් ද ආසියාව කරා දේශගවේෂකයන් පැමිණෙන්නට විය. මොවුන්ගේත් වෙළඳාමට අමතරව ප්‍රධාන අරමුණක් වූයේ ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් රජුගේ රාජධානිය සොයා ගැනීමයි.
1558 දී සිතියමක ඉතියෝපියාව ලකුනු කර ඇති ආකාරය [wikipedia.org] 

මේ සියල්ල අතර ඉතියෝපියානු ක්‍රිස්තියානි වන්දනාකරුවන් පිරිසක් උතුරු දෙසට සංචාරයක නිරත වෙනවා. ඉතියෝපියාව ක්‍රිස්තියානු රාජ්‍යයන් බවට පත්වූයේ 4 වන සියවසේ දී වන බැවින් ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් රජුගේ රාජධානිය පිළිබඳ කතාන්දර වලට වඩාත් ගැලපෙන්නේ ඉතියෝපියාව බව යුරෝපීය බුද්ධිමතුන් ප්‍රකාශ කර සිටියා. මේ අනුව 1520 දී ඉන්දියාවේ සිටි පෘතුගීසීන් ඉතියෝපියාව වෙත යන්නේ ප්‍රෙස්ටර් ජෝන්ගේ ක්‍රිස්තියානි රාජ්‍යය සමග සබදකම් ඇතිකර ගැනීමේ අරමුණින්. තම පාලකයාට පෘතුගීසීන් විසින් ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් යන නාමය භාවිතා කරන නිසා ඉතියෝපියානුවන් සිටියේ තරමක සැකයෙන්.

නමුත් බලවත් යුරෝපීය ජාතියක් සමග සම්බන්ධතා ඇතිකර ගැනීමට මෙවන් අවස්ථාවක් නැවත නොලැබෙන නිසා තම ජනයා ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් රජුගේ යටත් වැසියන් බව පෘතුගීසීන් හට කියා සිටියා. ප්‍රෙස්ටර් ජෝන්ගේ රාජධානිය වසර 350ක ආසන්න කාලයක මෙහෙයුමකින් පසු පෘතුගීසීන් සොයා ගන්නේ මේ අයුරින්. ඒ අනුව පෘතුගීසීන් ඉතියෝපියානුවන් සමග රාජ්‍ය සම්බන්ධතා ඇති කර ගනු ලබනවා. පෘතුගීසීන් විසින් එංගලන්තයේ පළමුවන මේරි රැජිණ හට සැකසූ ලෝක සිතියමක [1558] ප්‍රෙස්ටර් ජෝන්ගේ රාජධානිය ලෙස ඉතියෝපියාව නම් කරනු ලබනවා.
ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් යැයි සිතූ ඉතියෝපියානු රජු [wikipedia.org]

තමාට වඩා බලවත් රාජධානියක් සමග සබදතා පවත්වා ගත් බව විශ්වාස කළ පෘතුගීසීන්ට ඒ පිළිබඳ විශ්වාසය පළුදු වීමට පටන් ගත්තේ දශයක් යාමටත් මත්තෙන්. 1529 දී ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යය ඉතියෝපියාවේ යාබැදි රාජ්‍යයක් සමග එකතු වී ඉතියෝපියාව ආක්‍රමණය කල අතර ඉතියෝපියාවට මෙම යුද්ධයෙන් [1529 – 1543] ජයග්‍රහණය කිරීමට හැකි වූයේ පෘතුගීසීන්ගේ උදව්වෙන්. මේ නිසා ඉතියොපියානුවන් සමග අමනාප වූ පෘතුගීසී පාලකයන් පැවසුවේ ඉතියෝපියාවේ තිබෙන්නේ ධර්ම විරෝධී ක්‍රිස්තියානි ආගමක් කියා. මේ හේතුවෙන් ඉතියෝපියාව තුල ක්‍රිස්තියානි නිකායන් අතර සිවිල් යුද්ධයක් පවා ඇතිවෙනවා. කෙසේ හෝ මේ සියල්ල අවසන් වන්නේ 1630 දී පෘතුගීසීන් හා ඉතියෝපියානුවන් අතර සබදකම් සියල්ල බිඳ වැටීමෙන්. මෙයින් වසර දෙසීයක් තුල ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් මිත්‍යා රජුගේ කතාන්දර අභාවයට ගියේ ඔහු නිසා කළ කී දෑ ඉතිහාස සටහනක් කරමින්.


මූලාශ්‍ර:

  • Vox Youtube Channel
  • Prester John - Encyclopedia Britannica
  • Prester John - History Today
  • When your biggest hope turns into a worst nightmare - Stephen Lidell
  • Prester John's letter - A mediaeval Utopia - Karl F. Helleiner 

අසුන් මත සිට අධිරාජ්‍යයක් තැනු මොංගොල්වරු

“අසුන් මත සිට අධිරාජ්‍යයක් බිහි කල හැකි නමුත්, අසුන් මත සිට එය පාලනය කල නොහැකියි” යැයි වරක් කුබ්ලයි ඛාන්ගේ අනුශාසකවරයෙක් පැවසීය. මෙම කියමනෙන් මොංගල්වරුන්ගේ නැගීම හා බැසීම මනාව පිළිබිඹු වෙයි.මොංගොල්වරු අතිශය රණකාමී හා අසුන් හැසිරවීමේ ඉතා දක්ෂ අය වූහ. මොවුන් ප්‍රභවය ලබන්නේ මධ්‍ය ආසියාවේ ස්ටෙප්ස් තණබිම් වලය. මොවුන් ඒ අවට සිටි චීනය ඇතුලු අනෙක් රාජ්‍යයන් වලට තර්ජනයක් විය. එකල සාම්ප්‍රදායික සටන් ක්‍රමය වූයේ එක තැන සිට පහර දීමයි. නමුත් මොංගල්වරු පහරදී පසුබැස නැවත පහරදී සතුරා වෙහෙසට පත්කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් යොදා ගත් හ​. මොංගොල් හමුදාවල සිටි ගැහැණු පිරිමි දෙපක්ෂයේම අසුන් මෙහෙයවීමේ නිපුණතාව හා දරාගැනීමේ ශක්තිය පුදුම දනවන සුළුයි. මොවුන් ගමන් ගන්නා සෑම තැනකදී ම යුවර්ට් නමින් හැදින්වෙන රවුම් හම් කූඩාරම් රැගෙන යයි. ආහාර සදහා ගත්තේ කිරි හා මස් වර්ග පමණි.
මොංගොල් හමුදාවක් දැක්වෙන සිතුවමක්. (Iknmongol.com)

මෙම මොංගොල් බලය අධිරාජ්‍යයක් ලෙස ගොඩනැංවූයේ යකඩ තනන්නා යන අර්ථය ඇති ටෙමුජින් ය. පසු කලෙක මිහිමඬලේ නායකයා යන අරුත ඇති චෙංගීස් ඛාන් යන නම මොහුට ව්‍යවහාර විය. ඉතාමත් දුක්ඛිත ළමා කාලයකට හිමිකම් කියන ටෙමුජින්ගේ පියාව ටාටර්වරු විසින් වස දී මරණයට පත් කරයි. ඉන් පලිය ගැනීම සදහා සේනා සංවිධානය කර ටාටර්වරු පරාජය කරයි. පසුව ගැල දණ්ඩකට වඩා උස සියලු පිරිමින් මරා දැමුනු අතර කාන්තාවන් හා ළමුන් වහල් භාවයට ගත්තේය. ක්‍රමක්‍රමයෙන් බලය වර්ධනය කරගත් චෙංගීස් මොංගෝලියාවේ ජනකොටස් තිහක පමණ පාලන බලය තමන් සතු කරගත්තේය. චෙංගීස්ගේ මෙම කෲර වැඩපිලිවෙල ඔහුගේ “ලේ සොහොයුරා” නොරිස්සූ අතර ඒ නිසා ඔහුව ද චෙංගීස් විසින් මරණයට පත් කලේය. සුළු කාලයක් තුල චීනයේ ජූෂෙන් හා ටැන්ගුට් ජනතාව තමන් යටතට පත් කරගත් අතර 1218 වන තුරු ලෝකය දිනා ගැනීමේ අභිලාෂයක් ඔහු සතුව නොවීය.
මැටි වලින් තනන ලද ජෙංගීස් ඛාන්ගේ සහ ඔහුගේ බිරිඳගේ පිළිරුවක්. (Wikipedia.org)

1218 දී සමර්කාන්ඩ් හි කොරෙස්මි රජතුමා තමන් වෙතට පැමිණි චෙංගීස් ඛාන්ගේ වෙළඳ නියෝජිතයන්ව මරා ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ රාජ සන්තක කර ගත්තේය. මෙයින් කුපිත වූ චෙංගීස් ඛාන් තම හමුදාව බටහිරට මෙහෙයවන්නට විය. මේ වන විට මොංගල්වරු ප්‍රාකාරවලින් ආරක්ෂා වූ නගර සාර්ථක ලෙස වැටලීමේ හැකියාව ප්‍රගුණ කොට තිබුණි. මෙසේ මැදපෙරදිග හා මධ්‍යම ආසියාවේ යුධ ව්‍යාපාරය ජයග්‍රහණයෙන් පසු සන්ධානගත වූ ගෝත්‍ර වල ගෝත්‍රික අනන්‍යතාවය නැති කර මොංගෝලියානු අනන්‍යතාවයක් ඔවුනට ඇති කිරීමට වැඩකටයුතු සිදු කලේය.චෙංගීස් ඛාන්ගේ මරණයෙන් පසු ඔහු එක්සත් කල රාජ්‍යය එකිනෙකා තරඟ කරන ඛානේට් රාජ්‍යයන් හතරකට බෙදී ගියේය. මේවා මොංගොල් චීනය, කිප්චැක් ඛානේටය (ගෝල්ඩන් හෝර්ඩය​), චගටායි ඛානේටය හා ඉල්ඛානේටය ලෙස හැදින්වේ. මෙයින් වඩාත් දියුණු ඛානේටය වූ මොංගොල් චීනය පාලනය කලේ කුබ්ලයි ඛාන් විසිනි.

චෙංගීස් ඛාන්ගේ මරණයෙන් පසු 1229 දී රාජ්‍යත්වයට පත් ඔහුගේ පුත් උගිදේ චීනයේ ෂිංග් රාජවංශයට එරෙහිව යුද්ධ කර 1234 වන විට ෂිංග් පාලනය​ අවසන් කලේය. වොල්ගා නදිය තරණය කරමින් රුසියාවට ඇතුලුවූ මොංගොල්වරු 1240 වන විට උතුරේ නගර කිහිපයක් හැරුණු විට මුලු රුසියාවම පාහේ තමන් සතු කර ගත්තේය. බැග්ඩෑඩය අගනුවර කරගනිමින් තිබුණු මුස්ලිම් අබාසිඩ් කාලිෆ් රාජ්‍යයද 1258 දී මොවුන් අතින් විනාශයට පත්විය.
1207 වන විට මොංගොල් අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය(wikipedia) 

1260 වසරේ දී මුස්ලිම් මැම්ලුක්වරුන් හා මොංගල්වරුන් අතර පැවති සටන් මොංගල් යුධ ව්‍යාපාරවල තීරණාත්මක අවධියක් විය. මෙය අයින් ජලුට් සංග්‍රාමය නම් විය​. පහරදී පසුබැස සතුරා වෙහෙසට පත් කර නැවත පහරදීමේ පිලිවෙත මොංගොල්වරුන් අනුගමනය නොකල පලමු අවස්ථාව මෙයයි. මෙම සටනෙන් මොංගොල්වරු පරාජයට පත්වූ අතර පිස්තෝලයේ ආරම්භක අවස්ථාව වූ අරාබි භාෂාවෙන් මිඩ්ෆා නමින් හැදින්වෙන ආයුධය මැම්ලුක්වරුන් විසින් භාවිතයට ගත්තේය. මොංගල් හමුදාව මෙහෙයවූ කිට්බුකා නෝයන්ගේ හිස කඳෙන් වෙන් කර එය බෝලයක් ලෙස භාවිතා කරමින් මැම්ලුක්වරු පෝලෝ ක්‍රීඩාවේ යෙදුනු බව කියවේ.

උගිදේ ගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා ගුයුක් ඛාන් බලයට පත් විය. ඔහුගෙනුත් පසු මොංකේ බලයට පත් වූ අතර කුබ්ලයි ඛාන් මොංකේගෙන් රාජ්‍ය බලය පැහැර ගත්තේ ය. කුබ්ලයි ඛාන් යනු චෙංගීස් ඛාන්ගේ මුණුබුරෙකි. වසර හාරසියයක් මුලුල්ලේ කොටස් වලට කැඩී තිබුනු චීනය එක්සත් කොට එහි යුවාන් රාජවංශය පිහිටවනු ලැබීය.ඉන්පසු තම රාජ්‍යයට කොරියාව ඈඳා ගත් පසු ජපානය, වියට්නාමය, බුරුමය (මියන්මාරය) හා ජාවා ආදී රටවල් ආක්‍රමණය කලේය. කුබ්ලයි ඛාන්ගේ මරණයෙන් පසු රාජ්‍යයේ ක්‍රමික පසුබැස්මක් දක්නට ලැබුණි. මෙකල කළු මරණය (Black Death) පැතිරී ගිය අතර එමගින් ගම්මාන සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ වී ගියේය. කුබ්ලයි ඛාන් විසින් ආරම්භ කල යුවාන් රාජවංශය 1368 දී මිං රාජ වංශය විසින් පරාජයට පත් කලේය.
මොංගොල්වරුන් සටන්කිරීම දැක්වෙන සිතුවමක් (Wikipedia)

චෙංගීස් ඛාන්ට පෙර මොවුන් අප්‍රකට අර්ධ ගෝත්‍රික ජන කණ්ඩායමක් පමණක් විය. දඩයම , සත්ව පාලනය හා යුධ ශිල්ප දැනුම තිබුණු මොවුන්ට දේශපාලනය ගැන තිබුනේ අල්ප දැනුමකි. කුබ්ලයි ඛාන් ඇතුලු කිහිප දෙනෙක් හැරුණු කොට දේශපාලනය ගැන බොහෝ දෙනා සිතුවේ පවුල් පාලනයක් ලෙසයි. යුධ සෙනෙවියන්ගේ පෙළඹවීම නිසා නාස්තිකාර යුධ ව්‍යාපාරවල නිරත වූ බැවින් ද මොංගල් අධිරාජ්‍ය පිරිහීමට පත් විය. ලොව විශාලතම යාබැදි රාජ්‍යය පාලනය කල මොංගොල් අධිරාජ්‍යය අවුරුදු 150ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුල ඉතිහාස සටහනක් විය.

මූලාශ්‍ර:
  • Genghis Khan (History Channel)
  • Livescience.com
  • ලෝක ඉතිහාසයේ මං සලකුණු – ජස්ටින් බෙලගමගේ
[මෙය වසර දෙකෙකට පෙර Roar වෙබ් අඩවියට ලියූ ලිපියකි. මෙම වෙබ් අඩවියට මවිසින් ලියූ තවත් ලිපි කියවන්න පිවිසෙන්න මෙතනින් ]

ප.ලි.

Mongol යන වදන මොංගොල්/ මොංගල් යන දෙආකාරයට ම උච්චාරණය කළ හැකියි. ඩවුන් සින්ඩ්‍රෝමය සෑදුනු දරුවන් නොහොත් විශේෂ අවශ්‍යතා ඇති දරුවන් සදහා ව්‍යවහාරයේ දී බොහෝ දෙනෙක් 'මොංගල්' යන වදන භාවිතා කරයි. ඩවුන් සින්ඩ්‍රෝමය හඳුනාගත් මුල් කාලයේදී මේ සදහා භාවිතා වුයේ 'මොංගලිසම්' යන වදනයි. මේ සදහා හේතු වූයේ මෙම සින්ඩ්‍රෝමය ඇති දරුවන්ගේ හැඩහුරුකම් මොංගෝලියානුවන්ට සමානකම් දැක්වූ නිසාවෙන්. මෙම සින්ඩ්‍රෝමය හදුනාගත් ජෝන් ඩවුන් මෙය හැදින්වූයේ 'මොංගලොයිඬ්' ලෙසයි. මේ සින්ඩ්‍රෝමය සදහා ලංකාවේ 'මොංගල්' යන වදන භාවිතයට ආවේ මේ අයුරින්.

නමුත් 1961 දී විද්‍යාඥයන් 19 දෙනෙක් යෝජනාවක් පරිදි මෙහි නම වෙනස් කිරීමට කටයුතු කරනු ලබනවා. 1965 දී ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය විසින් 'මොංගෝලියානු ජනතාවගේ ජනරජයේ'' [1924 -1992] ඉල්ලීමක් පරිදි ඉහත වදන් භාවිතය අතහරිනු ලබනවා. නමුත් 1980 අවධි තෙක් තැනින් තැන එම වදන් භාවිතා වූ අවස්ථා නැතුවා නොවේ. අවසානයේ දී 1975 වසරේ දී ඇමරිකාවේ ජාතික සෞඛ්‍ය ආයතනය විසින් එහි නාමය 'ඩවුන් සින්ඩ්‍රෝමය' ලෙස වෙනස් කරනු ලබනවා.

නමසිය හැත්තෑව අසූව යුගයන් වන විට අන්තර්ජාතිකව මෙම වදන් භාවිතය අතහැරියත්, අපි?


Monday, March 23, 2020

ජේ ආර් සහ ජපානය

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් ජපානය පරාජය වීමෙන් එරට අන්ත අගාධයට වැටුණි. සාගත පැතිරී ගොස් සෑම නිවසක්ම පාහේ දරිද්‍රතාවයට ගොදුරු වී සිටියේය. මිනිසුන් දශ ලක්ෂ ගණනින් අනාථ විය. ජපානය යුද්ධය ජයගත් මිත්‍ර පාර්ශවයේ රටවල්වල පයට පෑගී සිටියේය.

ඒ 1951 වසරේ සැප්තැම්බර් මස 4 වෙනිදා ය. ඇමරිකාවේ සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ නුවර දී සාම සමුළුව ඇරඹීමට ආසන්නව තිබුණි. සමුළුව තිබූ ශාලාවේ සිහින් සංගීතයක් වාදනය වෙමින් පැවති අතර සාම සමුළුවකට කදිම පරිසරයක් ද මේ වන විට නිර්මාණය වෙමින් තිබුණි. සමුළුව තිබූ ශාලාවේ පිටත ධජ පනස් එකක් ඔසවා තිබුණි. එහෙත් එක් රටක ධජය ඔසවා තිබුණේ නැත. ඒ ජපානයේ ධජය යි. සමුළුව පස්වරු හතට ඇරඹුණි.

මෙම සමුළුවේ තාවකාලික සභාපතිවරයා වූයේ එවකට ඇමරිකා රාජ්‍ය ලේකම් ඩීන් ආචිසන් මහතා ය. පළමුව​ ලෝක සාමය උදෙසා දීර්ඝ​ නිහඬ යාච්ඥාවක් පැවැත්වුණි. සැන්ෆ්‍රැන්සිස්කෝ නුවර නගරාධිපති රොබින්සන් මහතා සහ කැලිෆෝනියාවේ ආණ්ඩුකාරවරයා වූ අර්ල් වොරන් මහතා පිළිගැනීමේ කතාව පවත්වන ලදි.
ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතා සමුළුව අමතමින් (rivira.lk)

ඉන්පසු ඇමරිකානු ජනපති හැරී ටෲමන් කතා කරමින් මෙසේ පැවසුවේය.
“පර්ල් වරායට පහර දීම අතීතයේ සිදුවීමකි. වසර හයක් තුලදී ජපානය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් වශයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිසංස්කරණය​ කරන ලදි. දුෂ්කර ලෙස ශ්‍රමය යොදවා ජීවිකාව ගෙන යන අයට ඉඩම් දෙන ලදි. ජපානය තවදුරටත් හමුදා රාජ්‍යයක් හෝ රහස් සමාජයක් නොවේ. ජපානය ඇයගේ ව්‍යවස්ථාවේ දිවුරුම යටතේ යුධ අයිතිය අතහැර ඇත. මේ නිසා අවි රහිත ජපානය ආරක්ෂා කිරීම හා රැක ගැනීම එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්ය භාරයක් වී තිබේ.”
සමුළුවේ දෙවෙනි දිනය උදා විය. එදින සවස සාම ගිවිසුම් කෙටුම්පත හදුන්වා දුන්නේ ය. රුසියාව ප්‍රකාශ කර සිටියේ ජපානය , යුධ බලය නැවතත් පණගැන්විය හැකි රටක් බවත් වැඩවසම් ක්‍රමය තවමත් එහි බලවත්ව පැතිරී ඇති බවත් ය. පිලිපීන තානාපති රොමුරෝ ජපානයට විරුද්ධව තදින් කතා කර සිටියේය. මෙසේ ජපානයට විරුද්ධව කතා කල අය බොහෝ ය.

මෙම සමුළුව සඳහා ලංකාව නියෝජනය කරමින් පැමිණි පිරිස මෙහෙයවූයේ ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතා ය. ඔහු එකල ලංකා රජයේ මුදල් ඇමතිවරයා ව සිටියේය. සමුළුවේ දී ඔහුගේ දේශනය පැමිණ සිටි රටවල්වල නියෝජිතයන්ගේ සිත් වෙනස් කිරීමට සමත් විය. මෙයින් පසු ජපානයට විරුද්ධව කතා කල අය පවා තම අදහස් වෙනස් කර ගත්තේය. ඔහුගේ කතාවෙන් කොටසක් මෙසේ උපුටා දක්වමි:

සැන්ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සමුළුව 1951 (dailynews.lk)


“ලංකාව ආක්‍රමණයට භාජනය නොවූ නිසා අපි භාග්‍යවන්තයෝ වෙමු. එහෙත් ගගන ප්‍රහාරවලින් ද, අග්නිදිග ආසියා සේනාධිනායකත්වය යටතේ අතිවිශාල බලකායන් රඳවා තැබීමෙන් ද, මිත්‍ර රටවල එකම රබර් නිශ්පාදකයා වශයෙන් සිටි අපගේ ප්‍රධාන වෙළඳ නිශ්පාදන වලින් එකක් වන රබර් වගාවට සිදුකරන ලද අලාභ හානි වලට පිළියම් යොදන ලෙස ඉල්ලා සිටීමට අපට අයිතියක් තිබේ. එහෙත් අපි එසේ කිරීමට අදහස් නොකරමු. 
ආසියාවේ වෙසෙන කෝටි සංඛ්‍යාත ජනතාවගේ ජීවිත උසස් බවට පත් කිරීමෙහි හේතු භූත වූ දහම් පණිවිඩය දුන් මහා ශාස්තෘවරයන් වදාළ “නභි වෙරෙන වෙරානි සම්මන්තීච කුදාචනා අවෛරෙනච සම්මන්තී” (වෛරයෙන් වෛරය නොසන්සිදේ. වෛරය සන්සිදෙන්නේ මෛත්‍රියෙනි) යන දේශනා පාඨය අප ඇදහීම ඊට හේතුවයි. දකුණු ආසියාවේ බුරුමය, ලාඕසය, කාම්බෝජය, සියම, ඉන්දුනීසියාව හා ලංකාව තෙක් හා හිමාලය හරහා ටිබෙටය​, චීනය හා අන්තිමට ජපානය තෙක් උතුරු දෙසට ද මෛත්‍රී ප්‍රවාහයන් පතුරුවාලූ ද, වෛෂ ශත සංඛ්‍යාවක් මුළුල්ලේ පොදු සංස්කෘතියකින් හා පොදු උරුමයකින් අප එකමුතු කළා වූ ද බුද්ධ ශාසනය පිහිටවා වදාළ මහා ශාස්තෘවරයන් වන තථාගතයන් වහන්සේ දුන් පණිවිඩය එයයි.  
මෙම පොදු සංස්කෘතිය තවමත් නොනැසී පවතින බව මම පසුගිය සතියේ මෙම සමුළුවට සහභාගි වීමට පැමිණෙද් දී දක්නට ලැබුණි. ජපන් නායකයින් හා ඇමතිවරුන්ගෙන් මෙන්ම රටවැසියාගෙන් ද මට පෙනී ගියේ ශාන්ති නායකයාණන් වහන්සේගේ දහම් සෙවන යටතේ තවමත් එරට පොදු ජනතාව වෙසෙන බවත් එම දහම පිළිගැනීමට ඔවුන් අභිරුචියෙන් සිටින බවත් ය. අප ඔවුනට ඒ අවස්ථාව ලබා දිය යුතුයි.”
ජපානයේ ඇති ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතාගේ රුව දැක්වෙන ස්මාරකයක්. (ජනක ප්‍රේමරත්න)

 ජේ.ආර්. ජයවර්ධන මහතා තම දේශනය අවසන් කරමින් පවසා සිටියේ;
 “මෙම ගිවිසුම පරාජිත සතුරෙකුට සාධාරණ වන තරමට උදාර වන්නේය. අපි ජපන් රටට මිත්‍රත්වයේ හස්තය දිගු කරමු. මිනිස් ඉතිහාසයේ අද අප ලියන අවසාන පිටුව සහිත පරිච්ඡේදයේ පලමු පිටුව ආරම්භ කිරීමත් සමඟ, මිනිස් ජීවිතයේ පූර්ණ උදාරත්වය සාමයෙන් හා සෞභාග්‍යයෙන් යුතුවභුක්ති විඳීම සඳහා ජපන් රටේ හා අපේ ජනතාව එක්වන් ව ඉදිරියට යනු ඇතැයි අපි විශ්වාස කරමු.”
ජයවර්ධන මහතාගේ දීර්ඝ දේශනයෙන් අනතුරුව මහා අත්පොළසන් නාදයක් නැගුණි. අවි බලය තිබියදී ද ජපානය යුධ ශක්තියෙන් බලවත් නොවන බවට විශ්වාස කළ දකුණු ඇමරිකානු ජාතීන් ද එයට එකහෙළා සහයෝගය පළ කළහ.

මෙම ක්‍රියාව නිසාවෙන් ජපානය පුරා ස්ථාන කිහිපයකම ජයවර්ධන මහතාගේ ස්මාරක පිහිටුවා ඇති අතර පසුකාලීනව ජපානයෙන් බොහෝ ආධාර ද ලැබුණි. ජපානය හා ලංකාව අතර අද දක්වා ඇති මිත්‍රත්වය ඇති කිරීමට මෙම දේශනය බෙහෙවින් බලපෑ බව කිව යුතුයි.

මූලාශ්‍ර: 

  • රිවිර පුවත්පත, 
  • මව්බිම පුවත්පත, 
  • ජේ.ආර්. ජයවර්ධන අභිනන්දන සංග්‍රහය
[මෙය වසර දෙකෙකට පෙර Roar වෙබ් අඩවියට ලියූ ලිපියකි. මෙම වෙබ් අඩවියට මවිසින් ලියූ තවත් ලිපි කියවන්න පිවිසෙන්න මෙතනින් ]

Sunday, March 22, 2020

අද කොඩිවැලක් ගැටගසා ගැනීමට පමණක් භාවිතා වන ලංකාවේ අනේපිඬු සිටුතුමා


මරදානේ, ටවුන් හෝල් වටරවුමේ ඇති තුනටියට අත තබාගෙන සිටින ප්‍රතිමාව බොහෝ දෙනා දැක ඇතැ යි සිතමි. මෙය නොදුටු අයෙක් නොමැති තරම් ය. උදාර ලීලාවෙන් එසේ සිටින්නේ ලංකාවේ කලක් අංක එකේ ධානපතියෙකු, සමාජ සේවකයෙකු, හා බ්‍රිතාන්‍යයන්ට දැඩි පක්ෂපාතීත්වයක් දැරූ චාල්ස් හෙන්රි ද සොයිසා මහතා ය.
1803 මාර්තු මස 3 වන දින චාල්ස් හෙන්රි ද සොයිසා උපත ලබන්නේ රිදී හැන්ද කටේ ගසාගෙන යි. ඔහු උපතින්ම ධානපතියෙකි. තම පියාට එම ධනය ලැබූ සැටි පිළිබඳ කතාන්දර කිහිපයක් ම තිබේ. ඉන් වඩා ප්‍රකට වන්නේ පියාට හමුවූවායැ යි කියන නිධානය යි.
පසුකාලීන ව චාල්ස් හෙන්රි ජීවත් වී ඇත්තේ අක්කර 112ක වපසරියක් තිබුණු කොල්ලුපිටියේ ඇල්ෆ්‍රඩ් මන්දිරයේ ය. ඔහු විසින් මෙම මන්දිරය සෑදුවේ එංගලන්තයේ  ඇල්ෆ්‍රඩ් කුමාරයාගේ ලංකා ගමන නිමිති කොටගෙන යි. එවකට ලංකාවේ ආණ්ඩුකාරයා ලෙස සිටියේ හර්කියුලස් රොබින්සන් මහතා ය. මොහු චාල්ස් හෙන්රි සිටුතුමාගේ මිත්‍රයෙකි. එම නිසා ඔහු ආණ්ඩුකාරයා ලවා ඇල්ෆ්‍රඩ් කුමාරයාට භෝජන සංග්‍රහයකට ආරාධනා කළේ ය. මෙය නිමිත්තෙනුයි ඇල්ෆ්‍රඩ් මන්දිරය දින 80ක් තුළ නිමවන්නේ. මන්දිරය සෑදීමට ඉතාමත් අනර්ඝ තත්ත්වයේ භාණ්ඩ එංගලන්තයෙන් හා බෙල්ජියමෙන් ගෙන්වා ඇති බවට සඳහන් වේ. මෙම භෝජන සංග්‍රහය අවස්ථාවේ දී ලංකාවේ පළමු නාඩගම වූ ‘ඇහැලේපොළ නාඩගම’ රඟ දක්වා තිබේ. ඇහැලේපොළ නාඩගම ගැන පවසනවා නම් එය රචනා කොට ඇත්තේ කොල්ලුපිටියේ පිලිප්පු සිඥ්ඥෝ ය. ඔහු වෘත්තියෙන් කම්මල්කරුවෙකි. මලේ මයිනහම අදින විට නාඩගමට ජවනිකා මතක් වී ඔහු මයිනහම පැත්තකට තබා කම්මලේ බිත්තියේ ගල් අඟුරුවලින් නාඩගම ලියා තිබේ. නාඩගමට අවශ්‍ය ඇඳුම් ආයිත්තම් චාල්ස් සොයිසා සිටුතුමා විසින් එංගලන්තයෙන් ගෙන්වා ඇත.
චාල්ස් සොයිසාගේ පිළිරුවක් (lakdivanews.com)


චාල්ස් සොයිසා පරිත්‍යාගයන් සිදු කළේ කිසිදු ලෝභකමක් නොමැතිව යි. ලංකාවේ විශාලතම මාතෘ රෝහල (සොයිසා ලයිනින් හෝම්) සොයිසා මහතාගේ පරිත්‍යාගයකි. ඔහු ලංකාවට පමණක් නොව එංගලන්තයේ රෝහල් විසි ගණනකට රන් පවුම් විශාල ප්‍රමාණයක් පරිත්‍යාග කර තිබේ. එහෙයින් ඔහු එංගලන්ත රජ පවුලේ ගෞරවාදරයට ද පාත්‍ර වී තිබේ. රිජ්වේ ආර්යා ළමා රෝහල ගොඩනැගුවේ මොහුගේ ධන පරිත්‍යාගයෙනි. එක්දහස් අටසිය අගභාගයේ දී ලංකාවට ඇස් රෝහලක අවශ්‍යතාව තදින් ම දැනෙන්නට විය. මේ නිසා චාල්ස් සිල්වා සිටුතුමා ලිප්ටන් වටරවුම අසල ඉඩමක් රජයට පවරා දුන්නේ ය. එහි 1905 දී ඉන්දීය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අනුව ඇස් වාට්ටුව ගොඩනගන ලදී. මම මෙහි ලිප්ටන් වටරවුමයැ යි පැවසුව ද එහි නිවැරදි නම ලිප්ටන් වටරවුම නොවේ. චාල්ස් සිල්වා සිටුතුමාගේ මෙම පරිත්‍යාගයට ගෞරව කිරීමක් වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව විසින් ලිප්ටන් වටරවුම සොයිසා වටරවුම ලෙස ගැසට් කළේ ය. එම නිසා අදටත් ලිප්ටන් වටරවුමේ නීත්‍යානුකූල නාමය සොයිසා වටරවුම ය.
මුල් කාලයේ ලංකා වාණිජ මණ්ඩලය වෙන් වී තිබුණේ යුරෝපීයයන්ට පමණි. නමුත් එහි සාමාජිකත්වය දැරූ ප්‍රථම ලාංකිකයා වූයේ හෙන්රි චාල්ස් ය. එමෙන්ම බ්‍රිතාන්‍යයන් යටතේ තිබූ තේ ව්‍යාපාරවලට මහා පරිමාණයෙන් සම්බන්ධ වූ එක ම පුද්ගලයා ද වන්නේ මොහු යි. මොරටුවේ වේල්ස් කුමර හා කුමරි විද්‍යාලයන් ද මොහුගේ ධන පරිත්‍යාගවලින් ආරම්භ වූ අතර, බැංකුවක් ආරම්භ කළ ප්‍රථම ලාංකිකයා ද මොහු යි. ‘Bank Of Kandy’ එහි නාමය යි.
චාල්ස් සොයිසා ජ්‍යෝතිෂය පිළිබඳ දැඩි විශ්වාසයකින් යුක්ත වූ පුද්ගලයෙකි. ඔහුගේ එම වැඩ කටයුතු සඳහා ඔහු යොදාගත්තේ ගල්කිස්සේ තම්බි අප්පු ගුරුතුමා ය. ඔහු චාල්ස් සොයිසාගේ වේලාව බැලීමට නිතර ඇල්ෆ්‍රඩ් මන්දිරය වෙත ගිය බව කියැවේ. ඔහු තම 34 වෙනි වියේ දී එනම් 1870 දී එංගලන්තය බලා නැව් නැගි අතර ඔහු නැවත ලංකාවට පැමිණියේ ඉන් වසර 20කට පසුව යි. එසේ පැමිණි විට ද ඔහු පළමුව සිදු කළේ තම්බි අප්පු ඇල්ෆ්‍රඩ් මන්දිරයට ගෙන්වා වේලාව බලා ගැනීම යි.
චාල්ස් සොයිසා (wikipedia.org)

චාල්ස් සොයිසා බල්ලන්ට දැක්වූයේ දැඩි ඇල්මකි. ඔහු සුරතලයට බැල්ලක් ඇති කළේ ය. විවේකී වේලාවල්වලට බගතලේ පාරේ සිට ගාලු මුවදොර දක්වා බැල්ල සමග ඇවිද යාම ඔහුගේ සිරිත යි. දිනක් උදෑසන උඩුමහලේ සිට චාල්ස් සොයිසා මහතා තරප්පු පෙළෙන් බැසගෙන එන විට බිම් මහලේ වියරු වැටීගෙන සිටි මේ බැල්ල චාල්ස් සොයිසාගේ ඇඟට කඩාපැන සපාකන්නට විය.
සේවකයින් ලවා බල්ලව ඔහුගෙන් වෙන් කර කූඩුවකට දැමූ අතර චාල්ස් සොයිසාව තම නෑදෑ වෛද්‍යවරයෙකුට පෙන්වූයේ ය. චාල්ස් සොයිසාගේ රෝගී තත්ත්වය ක්‍රමක්‍රමයෙන් ජල භීතිකා තත්ත්වයට පෙරළෙන්නට වූයෙන් වෛද්‍යවරයාගේ නිර්දේශය වූයේ මොහුව ලෝකයේ හොඳම ජලභීතිකා විශේෂඥයා වෙතට රැගෙන යා යුතු බව යි. ඔහු ඒ වන විට සිටියේ ප්‍රංශයේ බැවින් චාල්ස් සොයිසා ව ප්‍රංශය වෙත රැගෙන යා යුතු විය. නමුත් මෙයට දේශීය වෛද්‍යවරු කැමැත්තක් දැක්වූයේ නැත. ඔවුන් පවසා සිටියේ දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමයට ජල භීතිකා රෝගී තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන් ම සුව කළ හැකි බව යි.
කෙසේ හෝ ප්‍රංශ ගමන නතර වූ අතර ඔහුට සිංහල වෙදකම් කිරීමට තීරණය විය. තමා ජීවත් ව සිටි කොල්ලුපිටියේ ඇල්ෆ්‍රඩ් නිවස අසල සිංහල බෙහෙත් මඳකම නිසා ඔහු ව මොරටුවේ මන්දොරය වෙත ගෙන යන ලදී. මේ අතරතුර ඔහු ව සපා කෑ බැල්ල ද නොකා නොබී වියරු වැටී කූඩු ව තුළ දී ම මිය යයි.
ඇල්ෆ්‍රඩ් මන්දිරය (lakdivaenews.com)

මේ 1890 සැප්තැම්බර් මස 28 වන දින යි. චාල්ස් සොයිසා මහතා පිස්සු බලු රෝගයේ ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන්නට විය. බැල්ල සපා කෑ ස්ථානය ඉදිමෙන්නට විය. ඔහු තත්ත්වය එසේ තිබිය දී ශුද්ධ එම්මානුවෙල් මන්දිරයේ ජොහානස් ද සිල්වා පූජකතුමාට සහ ලෝස් වැන්කියු ලැම්බර්ග් නීතීඥතුමා ව එසැනින් තමා වෙත රැගෙන එන්න යි නියෝග කළේ ය. ඔවුන් පැමිණි පසු පූජකතුමා ලවා ආගමික වතාවත් කර ගත් සොයිසා මහා නීතීඥයා ලවා අවසන් කැමැත්ත සකස් කළේ ය. අවසන් කැමැත්ත ලියා අවසන් වී ටික වේලාවකට පසු සොයිසා මහතා සදාකාලික නින්දකට ගියේ ය. ඔහුගේ අවමංගල්‍යය සඳහා එංගලන්ත රජ මාලිගයෙන් නියෝජිතයන් ද පැමිණි අතර එම අවමංගල්‍යය ලංකාවේ මෙතක් තිබූ විශාලතම අවමංගල්‍යවලින් එකක් ද වනවා.
චාල්ස් සොයිසා සිටුතුමාගේ මෙම මරණය ගැන කටකතාවක සඳහන් වන්නේ සුභූති හිමියන් විසින් එවූ පිල්ලියක් මඟින් ඔහු මරණයට ලක් වූ බව යි. සුභූති හිමියන් යන්ත්‍ර මන්ත්‍ර ගුරුකම්වලට දක්ෂ අයෙක් බවට කීර්තියක් උසුලාගෙන සිටි අයෙකි. චාල්ස් සොයිසා මන්ත්‍ර ගුරුකම් ගැන එතරම් සැලකිල්ලක් දැක්වූයේ නැත. දිනක් සුභූති හිමියන් ඇල්ෆ්‍රඩ් මන්දිරය අසලින් යන විට “මුත්තර බල්ලන් යන්නේ!”යැ යි චාල්ස් සොයිසා පවසා තිබේ. මෙය අසා කෝපගත් හිමියන් “හොදයි මම උඹට මිත්තර බල්ලෙක් එවන්නම්”යැ යි පවසා ගොස් ඇත. මෙහි ඇත්ත නැත්ත සොයාගැනීමට වර්තමානය වන විට මෙයට සම්බන්ධ කිසිවෙකුවත් ජීවත් ව සිටීදැ යි සැක සහිත යි.
මූලාශ්‍රයයන්:
·        lakdivanews.com
·        ලංකාදීප, දිවයින පුවත්පත්
·        vidya-gaweshana.blogspot.com

[මෙය වසර දෙකෙකට පෙර Roar වෙබ් අඩවියට ලියූ ලිපියකි. මෙම වෙබ් අඩවියට මවිසින් ලියූ තවත් ලිපි කියවන්න පිවිසෙන්න මෙතනින් ]

මරණයේ හඬ [කෙටි කතාව]


අත අරිනවා එයාව” පාරෙන් එපිට පිට්ටනියේ සිටි ගොළු ළමයාට කරදර කරමින් සිටි ලොකු ළමුන් දෙදෙනා එළවමින් මම කියා සිටියෙමි. ඔහු කාගේ කවුරුදැයි කියන්න මම කිසිත් නොදනිමි. නමුත් ඔහු මගේ වයසේ අයෙක් විය යුතු යැයි සිතුවේ ඔහුගේ ශරීර ප්‍රමාණයෙන්. ගම අතහැර නගරයට පැමිණි දා පටන් ඔහු පිට්ටනියේ සිට අපේ නිවස දෙස බලා අතේ ඇඟිලි වලින් මොනවදෝ කරනවා අනන්තවත් දැක ඇත්තෙමි.

දිනපතා මම ඉස්තෝප්පුවට පැමිණෙන විට ඔහු සිටින්නේ පිට්ටනියේ හෝ ඔහුගේ නිවසේ ඉදිරිපිට ය. කොහේ සිටියත් සිටින්නේ කිසිවක් නොකර ඔහේ ඉඳගෙන ය. නමුත් මා දුටු විට සුපුරුදු ආකාරයට ඇඟිලි වලින් සෙල්ලම් කරන්නට පටන් ගනියි. බොහෝ අවස්ථාවල දී මෙය අත්දැක තිබුනත් ඔහු ඒ ඇඟිලි වලින් සිදුකරන සෙල්ලම තේරුම්ගැනීමට මට නොහැකි විය.

දැන් ගෙවෙන්නේ ඉතා ග්‍රීස්ම කාලයක්. කොළ පැහැයෙන් වූ කොළ අතු දක්නට ලැබෙන්නේ කලාතුරකින්. මේ හමනා සුළගෙනුත් දැනෙන්නේ රස්නයක්. මේ නිසා මගේ මව මට නිතර කොමඩු ආදී කෑම ආහාරයට හුරු කළා ය. දිනපතා මෙය කෑමට ඇබ්බැහි වූ මම පුරුද්දක් ලෙස නිවසේ ඉදිරියට වී පාර දෙස බලාගෙන කොමඩු කෑමට හුරු වී සිටියෙමි. මෙසේ සිටිනා සෑම විටකම පාරෙන් එපිට නිවසේ සිටි ගොළු ළමයා තම අතින් සෙල්ලම් කරනවා මම දිටිමි.

එදිනත් කොමඩු කෑම සදහා මම ඉස්තෝප්පුවට වී සිටියෙමි. ගොළු ළමයත් වෙනදා මෙන් පිට්ටනියේ වැට අසලට වී ඇඟිලි සමග සෙල්ලම් කරමින් සිටියේ ය. පෙර දිනයක දී ඔහුට කරදර කළ ළමුන් දෙදෙනා මෙදිනත් පිට්ටනියේ පසෙකින් ඔහු වෙත එනවා මම දුටිමි. ඔහුට දුවන්න යැයි කීමට අවස්ථාවක් මට ලැබුනේ නැත.

“අහකට වෙනවා මෝඩයා…” යැයි කියමින් ඔවුන් දෙදෙනා ගොළු ළමයාව බිමට තල්ලු කළෝ ය.
ඔවුහු එයින් නතර වූයේ නැත. එකෙක් ළමයාව තණකොට පිට්ටනිය දිගේ ඇදගෙන ගිය අතර අනෙකා ඔහුගේ පිටුපසට තම කකුළෙන් වැරෙන් පහර දුන්නේ ය. මෙය තවත් බලා සිටීමට නොහැකි වූ මම කොමඩු කැබැල්ල බිම දමා නිවස තුලට දිව්වේ පහුගිය නිවාඩු මාසයේ දී උණබට වලින් සෑදූ දුන්න රැගන ඒමට යි. ඊතලත් උණ බටවලින් සාදා තිබුණු අතර ඒවා තියුණු කිරීමට ඒවායේ අගට ටොනික් මූඩි සවි කර තිබුණි.

මම මේවා රැගෙන පිට්ටනිය වෙත දිව්වෙමි. ගොළු ළමයා බිම පෙරළී තම අත් දෙකෙන් මුහුණ වසාගෙන සිටියේ ය. අනෙක් ළමයි දෙදෙනා දිගින් දිගටම පහර දෙමින් සිටියෝ ය. ගොළු ළමයා මොනවදෝ කීමට උත්සහ කළත් කිසිවක් කටින් පිටවූයේ නැත.  නමුත් ගතවූයේ සුළු මොහොතකි. සතෙක් මරණයට පෙර අවසන් හුස්ම පිටකරන ශබ්දය මෙන් හීන් කෙඳිරිල්ලක් මට ඇසුනි. මට මෙය මාගේ අවසන් හුස්ම වනතෙක් මතකයේ රැඳේ.

මම පිට්ටනියේ දොරටුව අසලට වී උණබට දුන්නත් අතැතිව රෞද්‍ර පෙනුමක් අයාගෙන තඩිබාන ළමුන් දෙදෙනා දෙස බලාගෙන උන්නෙමි. ඔවුනුත් මා දෙස බලා;

“මෙන්න ඉන්නවා තව කෙනෙක් සෙල්ලන් බඩුත් උස්සගෙන…” කියා හයියෙන් සිනාසුනෝ ය.
“ආයෙත් මේ ළමයට ගැහැව්වොත් බලාගෙනයි…” යැයි මම ඔවුන්ට කියා අවසන් වූයේත් නැත. එකෙක් බිම වැටී සිටි ළමයාට කකුළෙන් තවත් පහරක් ගැසුවේ ය.

මගේ කේන්තිය ඉහවහා ගියේ ය. උණ බට දුන්න අතට ගත් මම එයට ඊතලයක් ද දමා ඔවුන් වෙත එල්ල කළෙමි. මෙය දුටු ඔවුන් ගොළු ළමයාට පහර දීම නවතා අඩියක් දෙකක් මා දෙසට පිය නගන්නට විය. මගේ අත වෙව්ලන්නට පටන් ගත්තත් කෙසේ හෝ දුන්න ඔවුන් වෙත එල්ල කර තබාගැනීමට සමත් වුනෙමි. ඔවුන් මට උසුළු විසුළු කරන්නට වූයෙන් මම මගේ පළමු හී පහර මුදා හැරියෙමි. එය ඔවුන් අසලට වැටුනත් කිසිවෙකුට වැදුනේ නැත. දෙවැනි හීය ද විද්දෙමි. එයටත් අත්වූයේ කලින් ඉරණම ය. ඉන්පසු මට උසුළු විසුළු කරමින් සිටි ළමුන් දෙදෙනා ගොළු ළමයාට නැත වරක් පයින් ගසා සිනහ වෙමින් දිව යන්නට විය.

මම ගොළු ළමයා වෙත ගොස් ඔහුවත් රැගෙන ඔහුගේ නිවසට ගියෙමි. ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය එහි සිටි අතර මම සිදුවූ සියල්ල ඇයට පැහැදිලි කර දුන්නෙමි. බොහෝ දිනක් මගේ සිතට වද දුන් පැනයක් ඇයගෙන් ඇසීමට සිත් විය.

“මම ගොඩක් වෙලාවට දැකලා තියෙනවා මෙයා මං දිහා බලාගෙන ඇඟිලි වලින් සෙල්ලම් කරනවා. ඒ සෙල්ලම මොකක්ද?” මම මාගේ කුතුහලය සිඳ ගැනීමට ඇසුවෙමි.

“ඒ සෙල්ලමක් නෙමේ. එයා ඒ කතා කරනවා. ඔයාට ආදරෙයි කියලයි කියන්නේ. පොඩි කාලේ ඉඳන්ම ඇහෙන්නෙත් නෑ කතා කරන්නත් බැහැ”

මා මෙය විශ්වාස කළේ නැත. කාට හෝ අත්වලින් කතා කළ හැකිද? මම නිවස වෙත ගියෙමි.

දැන් වසරක් දෙකක් පමණ ගෙවී අවසානය. නිවැසියන් මාව දුර බැහැර පාසලකට යවන්නට සියල්ල සූදානම් කළ අතර මට නවාතැන් ගැනීමට සිදුවන්නේ බෝඩිමක ය. මුලදී පටන් මම මෙම යෝජනාවට අකමැති වූ අතර අවසානයේ දී මගේ කැමැත්තට කිසිදු බලයක් හිමි නොවුනි.

බෝඩිම වෙත යන දවස අදය. යාමට කිසිදු කැමැත්තක් නොවූ නිසා වාහනය නිවස ඉදිරියට පැමිණ තිබියදී නිවසින් පැන පාර දෙසට දිව්වෙමි. මෙය දුටු මගේ වැඩිමහල් සහෝදරයන් දෙදෙනාද මා පසුපස එළවන්නට විය. මා පිට්ටනිය වෙත ගියේ ඔවුන්ගෙන් බේරී පැනගැනීමට වුවත් එයින් සිදුවූයේ මම එකතැන කොටු වීමයි. මාගේ සහෝදරයන් පැමිණ මාව ඔවුන්ගේ ග්‍රහණයට නතු කර ගත්තේ මා හට හෙළවීමට නොහැකි වන ආකාරයට යි. එකෙනෙහිම මම කකුළ පැටලී බිම වැටුණි. බිම වැටුනු විගස අප අසලට කවුරුන් හෝ ගල් කැට විසිකරනවා දුටුවෙමි.

ඒ වෙන කවුරුත් නොව මාගේ අසල්වැසි ගොළු ළමයා ය. මාගේ සහෝදරයෝ මාව උසුලාගෙන බෝඩිමට යන වාහනය වෙත යන විට ගොළු ළමයාත් අප පසුපස ඇවිදින් වැට අසල නතර විය. වාහනය ඉදිරියට ඇදෙත්ම ඔහු තවත් ගල් කැටයක් ගෙන වාහනය දෙසට විසි කළේ ය. එදිනයි මට වැටහුනේ ඔහුගේ හස්ත සංඥාව සැබෑවක් බව. ඔහු සිතන්නට ඇති මගෙන් පිටවූයේ සතෙක් මියයාමට පෙර නගන හඬක් කියා.



කොරෝනා සටහන් -[2]

මම කාලයක් වැඩකරා හලාවත බැංකුවක. කවදාවත් අමතක වෙන්නේ නැති තැනක් වගේම ගොඩක් අත්දැකීම් එකතු කරගත්තු තැනක්. බැංකුවේ වැඩට යනකොට ඒ ගැන මෙලෝ සසරක් ...