Sunday, April 15, 2018

ටයිටැනික් මුහුදුබත් වී වසර 106 යි

1911 වසරේ මාර්තු මස 31 වන දින අයර්ලන්තයේ බෙල්ෆාස්ට් හිදී මිනිසුන් 100,000ක් පමණ එක්රැස් වූයේ එකල වන විට වඩාත් විශාලතම හා වඩාත් සුඛෝපභෝගී වූ නැව වූ නෞකාව වූ ටයිටැනික් නැවේ මංගල ගමන දැක බලා ගැනීමටයි. මෙම නෞකාව අඩි 882ක දිගකින් ද අඩි 175ක උසකින් හා ටොන් 46,000ක බරකින් ද යුක්ත විය. මෙම නෞකාව එකලට සාපේක්ෂව දියුණු තාක්ෂණයකට හිමිකම් කියූ අතර රැහැන් රහිත මෝස් කෝඩ් සන්නිවේදන තාක්ෂණයක් ද තිබුණි.

ටයිටැනික් හි මංගල ගමනෙහි වූ දේශනයේ දී කපිතාන්වරයා කියා සිටියේ මෙම නෞකාව 'කිසිදා ගිල්විය නොහැකියි' යන්නයි. එහෙත් අවාසනාවකට නිව් යෝර්ක් බලා පිටත් වූ මෙම මංගල ගමනේ දින හතරකට පසු එනම් අප්‍රේල් මස 14 වන දින විශාල අයිස් පරයක ගැටී ටයිටැනික් නැව මුහුදුබත් විය. නෞකාව මුහුදුබත් වී ශතවර්ෂයකට අධික වුවත් මිනිසුන් 1,500කගේ පමණ ජීවිත අරගත් මෙම ඛේදවාචකයට හේතු තවමත් සොයයි.

මුල සිටම නැවේ කපිතාන්වරයා වූ ඊ.ජේ. ස්මිත් හට චෝදනා එල්ල වූයේ ඔහු නෞකාව අධික වේගයෙන් (නොට් 22) අයිස්පර ඇති උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ ගමන් කෙරවූ බවයි. ටයිටැනික් නැව අයිස්පරයේ හැපෙන්නට පැයකට පමණ පෙර ඒ අසලින් ගමන් කල කැලිෆෝනියන් නෞකාව ටයිටැනික් වෙත දැනුම් දුන්නේ ජලය පමණට වඩා මිදී ඇති බැවින් තමන් ටික වේලාවකට ගමන් කිරීම නවත්වන බවයි. එහෙත් ටයිටැනික් හි රේඩියෝ පරිපාලකයා වූ ජැක් ෆිලිප්ස් මෙම අනතුරු ඇඟවීම එතරම් තැකිය යුත්තක් නොවන බව සිතා එය කපිතාන්වරයාට දැන්වූයේ නැත.

2010 වසරේදී මෙම ඛේදවාචකයට තවත් හේතුවක් අනාවරණය විය. ලුවිස් පැටන් (ටයිටැනික් හි සේවය කල ජේෂ්ඨයෙක් වූ චාල්ස් ලයිටොලර් ගේ මිණිබිරිය) පවසා සිටියේ අයිස් පරයේ හැපෙන්නට යන මොහොතේ නෞකාව හරවන්නට යැයි කී විට කාර්යමණ්ලයේ සාමාජිකයෙක් තැති ගැනීමකට ලක්ව නෞකාව හරවා ඇත්තේ අයිස් පරය දෙසටයි.

1985 දී ඇමරිකානු-ප්‍රංශ ගවේෂකයන් ටයිටැනික් නැවේ සුන්බුන් තිබෙනා තැන සොයා ගත් පසු ඔවුන්ට අනාවරණය වූයේ නෞකාව අයිස්පරයේ ගැටුණු මොහොතේ මුහුද මතදී නෞකාව පලමුව දෙකට කැඩී ඉන්පසු මුහුදුබත් වූ බවය. මෙයට එක් හේතුවක් ලෙස සැලකෙන්නේ ටයිටැනික් හි නිමැවුම්කරුවන් වාසිය තකා එකලට අනුරූප තත්වයෙන් බාල රිවට් ඇණ යොදාගත් බවයි. මෙම කරුණ ටයිටැනික් නැවෙන් ගෙනා මිලියන තුනකට අධික රිවට් ඇණ සාක්ෂි දරයි.

ටයිටැනික් ඛේදවාචකයට වසර සියය සපිරූ එනම් 2012 වසරේ සාකච්චා වූ මාතෘකාවක් වූයේ මෙම ඛේදවාචකයට අවට පරිසරයද වැදගත් තැනක් ඉසිලූ බවයි. එම වසරේ හිරු හා චන්ද්‍රයා පෘතුවියට ඉතා ආසන්නයෙන් පිහිටා තිබූ වසරක් නිසාවෙන් ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය හේතුකොටගෙන බොහෝ අයිස්පර උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ මතුපිට පාවෙමින් තිබූ බව පලමුව විවාදයට ලක්විය.

දෙවෙනුවට සාකච්ඡා වූයේ එදින රැයේ තිබුනු වායුගෝලයේ සංයුතිය නිසාවෙන් අයිස්පරය පැහැදිලිව නොපෙනුණු බවයි. එමෙන්ම ඒ අසල තිබූ කැලිෆෝනියන් නෞකාවට ටයිටැනික් නැව පෙනී ඇත්තේ ළගින් පිහිටි කුඩා නැවක් ලෙසයි. කැලිෆෝනියන් නැව යැවූ රේඩියෝ සංඥා වලට පිලිතුරක් නොතිබූ බැවින්ද ඒ ටයිටැනික් නැව යැයි ඔවුන් නොසිතූ බවද සාකච්ඡා විය.

ටයිටැනික් නැවේ කාර්යමණ්ඩලයේ සිටි ඩේවිඩ් බ්ලෙයර් සතුව බයිනොකියුලර (දෙනෙති) අඩංගු කාමරයේ යතුර තිබුනි. එහෙත් ඔහු ගමනේ අතරමගදී නැවෙන් සමුගත් විට ඔහු වෙනුවට පත් වූ තැනැත්තාට එම යතුර බාර දීමට ඔහුට අමතක විය. එමනිසා දුර තිබෙන අයිස්පර පැහැදිලිව දැක බලා ගැනීමට කාර්යමණ්ඩලයට අපහසු විය. කෙසේ හෝ 2007 වසරේ දී මෙම යතුර යූරෝ 90,000ක මුදලකට වෙන්දේසි විය.

නැවේ මගීන්ට මෙන්ම කාර්යමණ්ඩලයට ඇති තරම් ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු තිබුනා නම් මෙතරම් ජීවිත හානියක් වලක්වා ගන්නට හැකියාව තිබුනි. ටයිටැනික් නැව පිටත් වී ඇත්තේ ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු 20ක් පමණක් ඇතිවයි. මෙය නීතියට අනුව ගෙන යා යුතු අවම ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු ප්‍රමාණයයි. ටයිටැනික් නැව පරීක්ෂා කල ක්ලාක් නම් සිවිල් සේවකයා පවසා සිටියේ තවත් 50%ක් අමතර ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු රැගෙන යන ලෙසයි. එහෙත් මෙම සුප්‍රකට නෞකාවේ ගමනට බාධා කිරීම තම රැකියාවට තර්ජනයක් බව සිතූ ඔහු නෞකාව දියත් කිරීමට අවසර දුන්නේ ය. මෙය ඔහුගේ අත් අකුරින් ලියැවුණු ලියුමක සදහන් වේ. තවත් වැදගත් කාරණයක් නම් ටයිටැනික් නෞකාව ගැටුනු පසු මිනිසුන් 1500කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් මුහුදට බිලි දී ජීවිතාරක්ෂක බෝට්ටු 20 මිනිසුන් රැගෙන ගියේ හිස් ආසන 400කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සහිතවයි.
















Saturday, April 14, 2018

ලෙස්ටර්ගේ සොලිලොකියු

ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස් නම් මහා සිනමාවේදියාගේ පලමු අධ්‍යක්ෂණ කටයුත්ත වූයේ සොලිලොකියු නම් කෙටි චිත්‍රපටයයි. ඒ 1949 වසරේදී යි. ලෙස්ටර් පවසන්නේ තමන්ගේ මෙම පලමු නිර්මාණය පර්යේෂණාත්මක අත්හදා බැලීමක් ලෙසයි. තම සොහොයුරු අයිවන්ගේ තනියට එංගලන්තයට ගිය ලෙස්ටර්ව ලංකාවට ගෙන්වා ගැනීමට මූලික වූයේ මෙම චිත්‍රපටයයි.

ආදර කතාවක් මත දිවෙන මෙම කෙටි චිත්‍රපටය සදහා තම මාසික වැටුප වියදම් කලේ සිනමාව කෙරෙහි තමන්ට ඇති දැඩි ඇල්ම නිසාවෙනි. ලෙස්ටර් විසින් තැනූ මෙම චිත්‍රපටය එකල බ්‍රිතාන්‍යයේ හොදම කෙටි චිත්‍රපටය ලෙස සම්මාන ලැබීය. එසේ ඇගයීමක් ලද චිත්‍රපටය මෙතෙක් විධිමත් ලෙස ලංකාවේ ප්‍රදර්ශනය වී නැත. එයට හේතු වන්නේ ඔහු චිත්‍රපටය හා සම්මානය රැගෙන ලංකාවට පැමිණෙන විට රේගුව විසින් ඒවා රාජ සන්තක කර ගැනීමයි. සම්මානයේ වටිනාකමට සරිලන මුදලක් තැන්පත් කල පසු ලෙස්ටර් එම සම්මානය නැවත ලබාගත් බව පැවසේ. තම පලමු නිර්මාණයෙන්ම සම්මාන ලද මෙම සිනමාවේදියාව ලංකාවෙන් පිලිගත්තේ එලෙසයි.

එංගලන්තයේ 1950 පැවති Amateur Cine Word ආයතනය විසින් පවත්වනු ලැබූ මෙම සම්මාන උළෙලේ ජූරියේ සිනමා දැවැන්තයෙකු වූ රැල්ෆ් කීන් ද සිටියේය. මුලදී ලංකාවට ඒමට අකමැති වූ ලෙස්ටර්ව ලංකාවට ඒමට කැමති කරගන්නේ රැල්ෆ් කීන් ය. ඒ එවකට අගමැති ඩී.එස්. සේනානායක විසින් රැල්ෆ් කීන් ව රජයේ චිත්‍රපට අංශයේ ප්‍රධානියා බවට පත්කර ගැනීමෙන් අනතුරුවයි. මෙහිදී අප අමතක නොකල යුතු කාරණයක් වන්නේ 1947 දී සෑදුනු කඩවුණු පොරොන්දුව චිත්‍රපටය තැනීමට ප්‍රථමයෙන් ඩබ්ලිව්.ඒ. සිල්වාගේ නවකතාවක් ඇසුරෙන් චිත්‍රපටයක් තැනීමට මෙරටට සපැමිණි විශිෂ්ටයන් දෙදෙනෙකු වූ ජූලියෝ පෙට්‍රෝනි සහ ෆ්‍රෙඩ්‍රිකෝ සෙරා කොමියුනිස්ට් කාරයන් යැයි සැක කර ඩී.එස්. මොවුන්ව රටින් නෙරපා රැල්ෆ් කීන්ව ගෙන්වා ගත් බවයි.

රැල්ෆ් කීන් ලෙස්ටර්ගේ හැකියා හදුනාගන්නේ සොලිලොකියු චිත්‍රපටය හරහාය. රැල්ෆ් කීන් ලංකාවට පැමිණි පසු ලෙස්ටර්ට තමන් සමග චිත්‍රපට සෑදීමට ආරාධනා කලද ලෙස්ටර් එය සුහදව ප්‍රතික්ෂේප කලේ එංගලන්තයේ ඔහුට තිබූ නිදහස නිසාවෙනි. එහෙත් රැල්ෆ් කීන්ගේ දැඩි ඉල්ලීමට ලෙස්ටර් ලංකාවට පැමිණේ.

සොලිලොකියු චිත්‍රපටය නොතිබුනා නම් විටෙක ලෙස්ටර් ලංකාවට නොපැමිණීමට ද ඉඩකඩ තිබුණි. එලබෙන අප්‍රේල් 28 වන දිනට සුප්‍රකට බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සිනමා විචාරකයෙකු වන රොජර් මැන්වෙල් අතින් සොලිලොකියු චිත්‍රපටයට වසරේ ඉහලම ශිල්පීය ප්‍රවීණතාවය පල කරන චිත්‍රපටයට හිමි සම්මානය ලබා වසර 68ක් සපිරේ.


Sunday, April 8, 2018

ෂෙල්ටන් නම් මහා ගාන්ධර්වයා

 කලක් ලංකාවේ දක්ෂතම ශාස්ත්‍රීය ගායකයා හා වාදකයා බවට පත්ව සිටියේ සාදිරිස් මාස්ටර් ය. ඔහු කෙතරම් දක්ෂ සංගීතඥයෙකු වුවත් ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ ඔහුගේ පුත්‍රයාව වෛද්‍යවරයෙක් කරවන්නටයි. එහෙත් දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසාවෙන් වෛද්‍ය අධ්‍යාපනයට බාදා වූ අතර සාදිරිස් මාස්ටර් තම පුත්‍රයාට සංගීතය ඉගැන්වීමට පටන් ගත්තේ ය. ඒ අනුව සංගීතයෙන් ඉදිරියට ගිය පුත්‍රයා ලංකාවේ එතෙක් මෙතෙක් බිහිවූ දක්ෂතම සංගීතඥයන් අතරට ගිය අතර හේ නමින් ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්න විය.

'දස්කොන්' චිත්‍රපටය තුලින් ඔහු තම හැකියාව මනාව පෙන්නුම් කලේය. සිසිර සේනාරත්න සමහ රුක්මණී ගායනා කල 'සොම්නස පෙම්රස එකතු වුණා' ගීතය හා ෂෙල්ටන් සිසිර සේනාරත්න සමග ගායනා කල 'ධර්ම රජයෙනි සැප' ගීතය දස්කොන් චිත්‍රපටයේ ඇති ශ්‍රාවක සිත් දිනාගත් ගීත දෙකකි. මෙහි 'ධර්ම රජයෙනි සැප' ගීතය සිංහල චිත්‍රපටයක ආ පලමු ශාස්ත්‍රීය ගීතයයි.

ලංකාවේ වැඩිම මුද්‍රා නාට්‍ය ප්‍රමාණයකට සංගීතය සපයා ඇත්තේ ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්න විසිනි. 'හුනුවටයේ කතාව', 'කෝන්තරේ', 'මන්ත්‍රී හාමුදුරුවෝ', 'හොටබරි යුද්දේ', 'තහංචි' හා 'කුවේණි' ඔහුගේ වේදිකා නාට්‍ය සංගීතයේ දස්කම් මනාවට පෙන්වූ උදාහරණ කිහිපයකි.

සිංහල චිත්‍රපටයක ආ ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි ගීතය වන්නේ "My dreams are roses for my love" ගීතයයි. මෙහි පද රචනය මර්සලින් ජයකොඩි පියතුමා විසින් කරනු ලැබූ අතර සංගීතවත් කලේ ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්නයන් විසිනි. මෙම ගීතයේ තවත් විශේෂත්වයක් තිබේ. එනම් මෙම ගීතය ගායනා කල සුනිල් ශාන්තයන් වෙනස් කෙනෙකු සංගීතවත් කල ගීයක් ගායනා කල ප්‍රථම හා එකම අවස්ථාව වන්නේද මෙයයි. මෙම ගීතය ගායනා කිරීමට සුනිල් ශාන්ත ප්‍රථික්ෂේප කලහොත් ඒ සදහා අයිවර් ඩෙනිස් යොදා ගැනීමට ෂෙල්ටන් සිතා සිටියේය.

ඔහු තම නිර්මාණ සදහා නොයෙකුත් වාද්‍ය භාණ්ඩ යොදා ගත්තේය. හුණුවටයේ කතාව හැදින්වීමේ සංගීතය සදහා ඉපැරණි බෑග් පයිප් සංගීත භාණ්ඩය යොදා ගත් අතර එම නාට්‍ය සදහා ජපන් සංගීත භාණ්ඩයක් වන ඕ ඩයි කෝ සංගීත භාණ්ඩය යොදා ගත්තේය. එමෙන්ම මුල්ම වරට ෆ්‍රෙන්ච් හෝන්, චෙලෝ සහ ඕබෝ සංගීත භාණ්ඩ තම නිර්මාණ වලට යොදා ගත්තේය.

මාලිනී බුලත්සිංහල ගායනා කල "සඳ මඩලේ සිට" , සුජාතා හා මිල්ටන් පෙරේරා ගායනා කල "සුපුන් සදක් නැගීලා" , හරූන් ලන්ත්‍රා හා සුජාතා ගායනා කල "හංසරානී" , රංජනී පෙරේරා ගායනා කල "සීතල පාළුව" හා සුජාතා ගායනා කල "රන්තරු පුන්සද" ගීත ෂෙල්ටන්ගේ මිහිරි නිර්මාණ අතරින් අතලොස්සකි.

කලකට පෙර ඉහතදී දීපසිඛා නම් වූ චිත්‍රපට උළෙලේ නාවික හමුදාවේ වාදන මඩුල්ල මෙහෙයවා ඇත්තේ ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්නයන් විසිනි. හමුදා සේවක වාදක මණ්ඩලයක් ඉන් බාහිර සංගීතඥයෙකු මගින් ලංකාවේදී මෙහෙයවූ ප්‍රථමයා මොහුයි.

ෂෙල්ටන් හොටබරි යුද්ධය හි සතුන් රැසකගේ හඬ සංගීතයෙන් මතු කලේය. විදේශීය තනු වලට සිංහල වචන ඔබ්බවා ඒවායේ සංගීත අධ්‍යක්ෂක තමා යැයි කියා ගන්නා මිනිසුන් සිටි අවධියේ ෂෙල්ටන් සෑම විටම උත්සහ කලේ ස්වතන්ත්‍ර ගීත නිර්මාණය කිරීමටයි.

ෂෙල්ටන් හට කලාශූරී සම්මාන ඇතුලු විවිධාකාර වූ සම්මාන රැසක් හිමි විය. එමෙන්ම සෞන්දර් කලා විශ්වවිද්‍යාලය මගින් ආචාර්ය උපාධියක්ද ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්නයන් හට ප්‍රධානය කලේය.

එක්තරා අවස්ථාවක "ඔබට වාද්‍ය භාණ්ඩ කීයක් විතර වාදනය කල හැකි ද?" යැයි විමසූ අවස්ථාවක ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්නයන් "අතට අහුවෙන ඕනම දෙයක්" යැයි පැවසුවේ ඉතාමත් සැහැල්ලුවෙනි.

කෙතරම් සංගීතඥයන් ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්නයන්ගෙන් ගුරුහරුකම් ලැබුවද ඉන් බොහෝ දෙනා ඔහුව මතක් නොකිරීම කණගාටුවට කාරණයකි. වරක් මෙම කෙලෙහි ගුණ පිලිබඳව ෂෙල්ටන් කියා සිටියේ "කෙලෙහිගුණ තියෙන්නේ බල්ලගේ වලිගෙයි පඩික්කමේ අඩියෙයි විතරයි" යනුයි.

වර්තමානය වන විට ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්නයන් ඔස්ට්‍රේලියාවේ වාසය කරන අතර එහි සංගීත අධ්‍යාපනය ලබා දෙමින් තම සංගීත කටයුතු වල නියැලෙමින් පවතියි.

ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්න නම් මහා සංගීතවේදියාගේ නිර්මාණ ගායනා කල ගායක ගායිකාවන් අති විශාලයි. එකී මෙකී සුවිශේෂී දස්කම් මගින් මොහු පෙළහර පෑ නමුත් සාපේක්ෂව වගකිව යුත්තන්ගේ අඩු ම සැලකිල්ලට බඳුන් වූ සංගීතවේදියා මොහුයි.

Saturday, April 7, 2018

ගින්නෙන් දැවී ගිය "රාජකීය වික්‍රමය"

ප්‍රථම ලාංකික චිත්‍රපටය ලෙස සැලකෙන්නේ ඉන්දීය අධ්‍යක්ෂකමරයෙකු විසින් අධ්‍යක්ෂණය කර ඉන්දියාවේදී රූගත කර ලංකාවේදී 1947 වසරේදී තිරගත වූ කඩවුණු පොරොන්දුව චිත්‍රපටයයි. 1925 වසරේ අවාසනාවන්ත ලෙස ගින්නකට හසු නොවන්නට ලංකාවේ තිරගත වූ පලමු චිත්‍රපටය ලෙස නම් දැරීමට තිබුණේ රාජකීය වික්‍රමය චිත්‍රපටයයි.

ලංකාවේ පලමු චිත්‍රපටය වූ රාජකීය වික්‍රමය සදහා මූල්‍යමය දායකත්වය සැපයූයේ එකල සිටි ප්‍රකට ව්‍යාපාරිකයෙකු වූ බෝරා ජාතික ටී.ඒ.ජී. නූර්බායි විසිනි. ලංකාවේ පලමු චිත්‍රපට නිශ්පාදකයා වන්නේද මොහුයි. ධාන්‍ය වර්ග මෙරටට ගෙන්වා මෙරට දේ පිටරටට යැවීම ඔහුගේ ව්‍යාපාරයයි. වැල්ලවත්තේ රෙදි මෝලෙහි අයිතිකරුව සිටි මිහුට නැව් කිහිපයක් ද හිමිව තිබුණි. 1900 මුල් දශකයේ පටන් නූර්බායි සක්‍රීයව චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශනයේ නියුතුව සිටියේ ය.

එකල සිටි තවත් චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශකයෙක් වූ සී. වැන්ගර් හා එක්ව "ලන්ඩන් බයිස්කෝප් චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශන සමාගම" ඇරඹීය. රාජකීය වික්‍රමය නිර්මාණය කල අවධියේ දී ඔහු "නූර්බායි ඊස්ටන් කම්පැනි" නම් සමාගම සහ වැල්ලවත්තේ "ප්ලාසා" සිනමාහල ඇරඹීය.
නූර්බායි

මෙම චිත්‍රපටය  අධ්‍යක්ෂණය සදහා නූර්බායි යොදාගන්නේ ගුප්තා නම් ඉන්දීය චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයා ය. මීට දශක දෙකකට පමණ පසු නිමැවුණු කඩවුණු පොරොන්දුව චිත්‍රපටය රූගත කිරීම සදහා යොදාගත්තේ ඉන්දියාවයි. එනමුත් චිත්‍රපට නිශ්පාදනයට අවශ්‍ය සියලු කලමනා ලංකාවට ගෙන්වා රාජකීය වික්‍රමය ලංකාවේදී රූගත කිරීමට නූර්බායි පියවර ගත්තේය.

රාජකීය වික්‍රමය නොහොත් ශාන්තා චිත්‍රපටයේ එළිමහන් දර්ශනද තිබුනු බව කියැවේ. එම එළිමහන් දර්ශන ජයවර්ධනපුර දියවන්නා ඔය අසල දී කැමරාගත කොට ඇත.

1925 දී චිත්‍රපටයක රඟපෑමට කඩවසම් තරුණ තරුණියන් වුවමනා බවට තිබූ පුවත්පත් දැන්වීමක් දැක ඒ සදහා ක්‍රියාත්මක වූ තරුණයෙක් ඒ සදහා ඉල්ලුම් කලේය. ඔහු එන්.එම්. පෙරේරා නම් වේ. එන්. එම්. ව තෝරා ගැනුනේ රාජ කුමාරයෙකුගේ චරිතයකටයි. එකල රාජකීය වික්‍රමය චිත්‍රපටයේ රඟපෑම සදහා එන්.එම්. ට ගෙවා ඇත්තේ රු.100ක මුදලකි. එන්.එම්. තම බයිස්කෝප් දිවිය පිලිබඳ මෙසේ පවසයි;

"ඒ බයිස්කෝප් ජීවිතය ඉතා කරදරකාරී ජීවිතයක්. ඇඳුම් ඇඳගෙන, ශරීරයේ පාට වර්ග තවරාගෙන උදේ පටන් හවස් වන තුරුම දහදිය හෙලමින් සිටියා. චිත්‍රපටි ගන්නා අවස්ථාවල සූර්යයා වළාකුළු වලින් වැසුණු විට ඉර හොදින් පායන තුරු පැය ගණන් රස්තියාදු වෙමින් සිටියා."

එන්.එම්

චිත්‍රපටයේ අනෙක් චරිත ලෙස සිබිල් පිට්, ඇන්.පී.ඩී. ඇල්බට් සිල්වා, රෙජිනෝල්ඩ් පෙරේරා, පර්සි පෙරේරා, ග්‍රේෂන් පෙරේරා ආදීන් රඟපෑවේය. මෙම චිත්‍රපටයේ කලා අධ්‍යක්ෂණය සිදු කලේ ප්‍රකට චිත්‍ර ශිල්පීන් වන එම්. සාර්ලිස් හා ජී.එස්. ප්‍රනාන්දු අතිනි. එමෙන්ම මෙම නිහඬ චිත්‍රපටයේ සෑම දෙබසක්ම ලියැවුණේ සාර්ලිස් මාස්ටර්ගේ ගෝලයෙක් වූ ජී.එස්. අතිනි. නූර්බායි විසින් ඔහුට මේ සදහා ගෙවීමට වූ මුදල එකවර ගෙවූ බවත් විටින් විට ඒ සදහා තෑගි බෝග ලබා දුන් බවත් සදහන් වේ. එයින් ගම්‍ය වන්නේ නූර්බායි තුලින් වූ මෙම චිත්‍රපටයට තිබූ මහත් උදයෝගයයි.

රාජකීය වික්‍රමය චිත්‍රපටය ඉන්දියාව වෙත ගෙන ගන්නේ රසායනාගාර කටයුතු සදහායි. ඉන්දියාවේ තැන් කිහිපයකත් සිංගප්පූරුවේත් මෙම චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය වූ බවට සදහන් වේ. එනමුත් අවාසනාවන්ත අයුරින් ඉන්දියාවේ සිට ලංකාව වෙත නැවෙන් මෙම චිත්‍රපටය පැමිණෙන විට ගින්නකට හසු වී විනාශ වී ගිය බව කියැවේ.

සැබවින්ම මෙසේ මෙම චිත්‍රපටය ගින්නකට හසු වීම අහම්බයක් ද? එසේත් නැතිනම් එකල සිටි ඉන්දීය චිත්‍රපට ප්‍රකාශකයන්ගේ ක්‍රියාවක් ද?

මෙම චිත්‍රපටය ලංකාවට ගෙන ඒමේදී නැවෙහි ගබඩා කාමරයක වූ ගින්නකින් චිත්‍රපටය විනාශ වී ගිය බව කියැවේ. මෙම චිත්‍රපටයේ පිටපත් නොතිබුනේ ඒ සදහා අධික වියදමක් යන නිසාවෙනි. එකල සේයා පටලවලට ගිනි ආරක්ෂණ රසායනික එක්කොට නොතිබූ නිසා අධික උෂ්ණත්වයකදී ගිනි ගැනීමට පුළුවන. එහෙත් එකල මෙරටට ගෙනා අනෙක් චිත්‍රපට මෙසේ අධික උෂණත්වයකට ලක්ව විනාශ වූයේ නැත.

මෙම චිත්‍රපටය බොම්බායේ දී ප්‍රදර්ශනය කෙරුණු පසු අභිරහස් ලෙස විනාශ වූ බවටද කියැවේ. මේ සදහා ඉන්දීය චිත්‍රපට ශිල්පීන් වගකිව යුතු බව බොහෝ දෙනාගේ පිලිගැනීමයි.

කෙසේ හෝ කුහක ඊර්ෂ්‍යා මිනිසුන්ගේ ග්‍රහණයට රාජකීය වික්‍රමය ලක් වී විනාශ වුවද පසුව බිහි වූ ලාංකික සිනමාව කෙරෙහි මෙය සුවිශාල දායකත්වයක් සැපයූ බව නොරහසකි.

Friday, March 30, 2018

ඇමරිකාවේ මත්පැන් තහනම් කල කාන්තාව



මේ 1901 වසරේ ජනවාරි මස 11 වන දිනයි. ස්ථානය ඇමරිකාවේ කැන්සාස් හි විචිකා ප්‍රදේශයේ තිබූ ජිම් බර්න්ගේ සමාජ ශාලාවයි. මිනිසුන් පිරිසක් සමග කාන්තාවක් සමාජ ශාලාවේ දොර කඩාගෙන ඇතුලුවෙයි. ඇගේ එක් අතක තිබුනේ බයිබලයයි. අනෙක් අතෙහි තිබුනේ කෙටේරියයි.

"මේ තියෙන්නේ දෙවියන්ගේ හස්තය. මම ආවෙ ඔබලාව බේබද්දන්ගෙන් අපායෙන් ගලවන්න" යැයි කියා සමාජ ශාලාවේ තිබූ විස්කි බැරල්, බීර බෝතල් ආදිය ඈ කුඩු පට්ටම් කරන්නට ගත්තාය. කර කියා ගන්නට දෙයක් නොමැතිව සමාජ ශාලාවේ අයිතිකරු සිටියේ මේසයක් යට ගුලි වී ය. පැය බාගයකට පමණ පසු සමාජ ශාලාව කුණාටුවකට හසුවූ තත්ත්වයක් දක්නට ලැබුණි. මේ පුවත උණු කැවුම් සේ පුවත්පත් වල පල විය.


මෙම කාන්තාව නමින් කැරී නේෂන් නම් විය. ඇගේ පලමු සැමියා මත්පැන් වලට ලොල් අයෙකි. ඔහු මියගියේ මැයව දරුවෙකු සමග තනි කරමිනි. ඒ සතයක්වත් ඔවුන් වෙනුවෙන් ඉතිරි නොකරමිනි.

ඊට පසු ඇය තවත් විවාහයක් කරගත්තේ පූජකයෙක් සමගයි. ඔහු නමින් ඩේවිඩ් නේෂන් වේ. ස්වාමිපුර්ෂයා පූජකයෙක් වුවත් ඔහුට බයිබලයේ සමහර පාඨ, දේශනා වලදී කතා කල යුතු දෑ ආදිය ඉගැන්වූයේ බිරිද විසිනි. කැරී නේෂන් නිසාවෙන්ම ඔහුට දේවස්ථානය අතහැර යාමට ද සිදුවිය. ඉන් වසර කිහිපයකට පසු දික්කසාද නඩුවක් පැවරූ ඇය පවසා සිටියේ "ඩේවිඩ් තමන්ට මන්දගාමී වැඩි" බවයි. මෙම කාන්තාවට සැබෑවට අවශ්‍ය වූයේ ස්වාමියෙකු නොව අශ්වයෙකි. හේ ඒ තරම්ම වේගවත් විය යුතු විය.

ඇගේ අමද්‍යප ව්‍යාපාර මුල් අවධියේ දී ඇය සමාජ ශාලා ඉදිරිපිට පදික වේදිකාවේ පියානෝවක් තබාගෙන බීමත් මිනිසුන්ව එයින් ගලවා ගැනීම මාතෘකා කරගෙන ගීතිකා ගැයුවා ය. මෙය තරමක් සාර්ථක විය. සමහර සමාජ ශාලා මේ හේතුවෙන් වැසී ගියේය. එහෙත් මෙම ක්‍රමය නේෂන් හට මන්දගාමී එකක් විය. ඒ හේතුවෙනුයි ඇය කෙටේරිය අතට ගත්තේ. ඇය සමාජ ශාලා විනාශ කරමින් සිදු කලේ වැරැද්දක් බව ඇය හොදාකාරවම දැන සිටියාය. එහෙත් ඇය කියා සිටියේ සමාජ ශාලා තුලද සිදු වන්නේ නීති විරෝදී ක්‍රියා බවය.


වරක් මිනිසුන් ඇගේ නිවස විනාශ කලේ විස්කි බෝතල් වලිනි. අශ්වයන් ලවා ඇයව පෑගුවාය. පොලුවලින් පහර දී ඇටකටු කුඩු කලාය. ඈ මරණයේ ගැට්ටටම පැමිණි වාර බොහොමයකි. එහෙත් ඒ කිසිවකට ඇයව නවත්වන්නට බැරි විය. ඇයව අධිකරණය වෙත රැගෙන ගිය විට ඇය බයිබලයේ තිබෙන දෑ කියවමින් ඔවුන් නඩුව ගෙන යා යුත්තේ ආගමානුකූලව බව කියා සිටියාය.

ඇගේ පියා ණය වී මියගොස් වසර පහලොවකට පසු ඇය විසින් එම ණය ගෙවා දැම්මාය. ඇය එම ණය ගෙවා සිටීමට බැදී තිබුනේ නැත. ඇය අවසාන කාලය ඉපයූ මුදල් වියදම් කලේ දුප්පත් මිනිසුන් උදෙසා ය.

කෙසේ හෝ අවසානයේ ඇගේ පැතුම ඉටුවිය. 1920 වසරේ දී සම්මත කරන ලද ඇමරිකානු ව්‍යවස්ථාවේ 18 වෙනි සංශෝදනය මගින් මත්පැන් නිශ්පාදනය, ප්‍රවාහනය සහ අලෙවිය තහනම් කරන ලදි. එනමුත් නීතියේ ඇති හිඩැස් නිසාවෙන් කලක් ගිය පසු මත්පැන් නැවතත් කරළියට ආවේය. මත්පැන් තහනමින් වසර 13 කට පසු 21 වන සංශෝදනය මගින් 18 වන සංශෝදනය සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු කලේය. මීට පෙර කිසිදු ව්‍යවස්ථා සංශෝදනයක් සම්පූර්ණයෙන්ම අවලංගු වී නොතිබීමද මෙහි විශේෂයකි.


Monday, March 5, 2018

ඔරලෝසුව

"සුබ උදෑසනක් මහත්මයා, මගෙන් කෙරෙන්න ඕනෙ මොනවද?"

"මම මේ එලාම් ඔරලෝසුව ආයෙ බාරදෙන්න ආවෙ."

"ඇයි මේකට මොනවද වෙලා තියෙන්නේ?"

"මේකෙ එලාම් එක වැඩ කරන්නෙ නෑ."

"ඒ කිව්වේ?"

"මේකෙන් කිසි සද්දයක් පිට වෙන්නෙ නෑ."

"ඔයා ඔරලෝසුව පිටින් ගලවලා හදන්න බැලුවද?"

"ඔව්."

"ඒත් වැඩ කලේ නැද්ද?"

"නෑ."

"හරි. ඔයා ගාව බිල තියෙනවද?"

"නෑ. මම ඒක හෙව්වට හොයාගන්න බැරිවුනා."

"එහෙනන් මට මේකෙ මුදල් ආපහු දෙන්න බෑ."

"නෑ නෑ ඔයා වැරදියට තේරුම් අරගෙන. මට මේකෙ සල්ලි ආපහු ඕනෙ නෑ, මට මේක වෙනුවට වැඩකරන එලාම් ඔරලෝසුවක් දෙන්න."

"හරි. ඔයා ගාව ඔරලෝසුවේ ඇසුරුම තියෙනවද?"

"ඒක ප්ලාස්ටික් කවරයක්. මට ඒක ඇරගන්න බැරිවෙලා පිහියෙන් කැපුවා. ඊට පස්සේ විසි කරා."

"එහෙනන් අපිට ඔරලෝසුව මාරු කරන්න බෑ. අපේ වෙළදසැලේ නීතියේ හැටියට භාණ්ඩ මාරු කරන්නේ ඒ භාණ්ඩයේ ඇසුරුමත් තියෙනකොට විතරයි."

"ඒක නිකන් ප්ලාස්ටික් ඇසුරුමක් විතරයි. ඇයි මම ඒක තියාගෙන ඉන්නේ?"

"හදිස්සියක් වුනොත් ඔරලෝසුව මාරු කරගන්න."

"මම කොහොමද දන්නේ සති කිහිපයකට පස්සේ ඔරලෝසුව කැඩෙනවා කියලා. ඒ කියන්නේ ඔයාට මට මොන විදිහකින්වත් උදව්වක් කරන්න බැරිද?"

"මේ ඔරලෝසුව මේ කඩෙන් මිලදී ගත්තා කියන්න තියෙන සාක්ෂියක් ඔයා ගාව තියෙනවද?"

"මමයි සාක්ෂිය! මම දැන් කියනවා, මම මේ ඔරලෝසුව මේ කඩෙනුයි අරගත්තේ. සමහරවිට ඔයාම මට මේ ඔරලෝසුව දෙන්නත් ඇති."

"ඔයා මුදල් ගෙව්වේ කාඩ් පතෙන්ද නැත්තම් මුදල් වලින්ද?"

"මුදල් වලින්."

"ඔයා කාඩ් එකෙන් මුදල් ගෙව්වනම් බැංකුවේ මේ ගණුදෙනුව ගැන සදහන් වෙනවා."

"ඔව් ඒත් මම ගෙව්වේ මුදල් වලින්."

"මේ වර්ගයෙන්ම ඔරලෝසු මේ අවට කඩවල් වලත් විකුණනවා. ඔයාට මේක ඒ ඕනම තැනකින් අරගන්න පුලුවන්."

"ඔව් එහෙම අරගන්න පුලුවන් කම තිබ්බා. ඒත් මම එහෙම ගත්තෙ නෑ. මම ඔරලෝසුව ගත්තේ මෙතනින්. අරගෙන වැඩි කල් යන්න කලින් ඔරලෝසුව ඇඩුනා. දැන් ඔයා මට ඔරලෝසුවක් දෙන්න බැදිලා ඉන්නවා."

"මේක මිලදී ගත්තේ කවදද?"

"සති කිහිපයකට උඩදී."

"අපේ භාණ්ඩ හුවමාරු කිරීමේ නීතියේ හැටියට භාණ්ඩය මිලදී අරගෙන දවස් විසි එකක් ඇතුලත හුවමාරු කරගන්න ඕනෙ. මේ වෙනකොට සමහරවිට ඔයාගෙ වොරන්ටිය කල් ඉකුත් වෙලත් ඇති."

"මම ඔරලෝසුව ගිය මාසෙ අරගත්තේ. මට හරියටම දිනයක් මතක නෑ."

"අපි මේ වර්ගයේ ඔරලෝසු විකුණන්න අරගෙන දැන් අවුරුදු දෙකක් වෙනවා."

"ඔයා හිතන්නේ මම බොරු කියනවා කියලද?"
"නෑ මම එහෙම කියන්නෙ නෑ. ඔයා ඔරලෝසුව අරන් තියෙනවා ඇත්තේ දවස් විසි එකකට කලින්. ඉතින් මේකෙ බිලයි ඇසුරුමයි තිබුනත් මට ඔරලෝසුව මාරු කරන්න විදිහක් නැහැ."

"ඒ කියන්නේ මොනවත් කරන්න බැරිද?"

"සමාවෙන්න මහත්තයා ඒක තමයි නීතිය."

"ඒ කියන්නේ ජීවිත කාලයටම මං ගාව වැඩ කරන්නෙ නැති ඔරලෝසුවක් තියෙනවා?"

"ඔයාට පුලුවන් ඔරලෝසුවේ නිශ්පාදකාට මේ ප්‍රශ්නය ගැන කියලා යවන්න."

"මේක හදලා තියෙන්නේ චීනයේ. එහාට මේ ප්‍රශ්නය ගැන කියලා යවන්න ඔරලෝසුවට වැඩිය මුදලක් වියදම් වෙයි."

"එහෙනන් මම යෝජනා කරනවා ඔරලෝසුව කැඩුන භාණ්ඩ හදන තැනකට භාර දෙන්න කියලා."

"එයාලත් ඒවට ලොකු අයකිරීමක් කරනවා."

"ඔව්."

"මට මේකෙ කළමනාකාරු එක්ක කතා කරන්න පුලුවන්ද?"

"එයා මේ වෙලාවෙ නම් නැහැ."

"එහෙනන් එයා වෙනුවට මේවා බලාගන්න කෙනාත් එක්ක කතා කරන්න පුලුවන්ද?"

"ඔයා දැන් එයත් එක්ක තමා කතා කරන්නේ."

"කළමනාකරු හෙට ඉන්නවද?"

"නෑ"

"එහෙනන් ලබන සඳුදා ඉන්නවද?"

"ඔව්."

"එහෙනන් මම ලබන සදුදා ඇවිල්ලා කලමනාකරු මුණගැහෙන්නම්."

"බොහොම හොදයි. සර්ට මගෙන් වෙන මොනවාහරි කෙරෙන්න තියෙනවද?"

"මම හිතන්නෑ මුකුත් තියෙයි කියලා."

"අපේ වෙළඳසැලේ කාඩ්පතක් අරගත්තොතින් භාණ්ඩ මිලදී ගන්න හැම වාරෙකදීම සියයට පහක වට්ටමක් ලැබෙනවා. අද ඒ කාඩ්පත නොමිලේ අපි ලබාදෙන්නේ."

"නෑ. මට අවශ්‍ය නෑ."

"අද කාඩ්පත ගන්න හැමෝටම නොමිලේ තෑග්ගක් ලැබෙනවා."

"තෑග්ග මොකක්ද?"

"එලාම් ඔරලෝසුවක්."



Thursday, March 1, 2018

සමනල්ලු

 ලස්සන කියන දෙය මට ගොඩක් වැදගත් වුන කාලයක් තිබුනා. ඒ වෙනකොට මට වයස අවුරුදු හයක් හෝ හතක් ඇති, ඒ අනාථ නිවාසය මාව වයසක මනුස්සයෙක් කරන්න සති කිහිපයක් හෝ උපරිම මාසයකට විතර කලින්.

උදෙන්ම අවදි වෙලා ඇඳ පිළිවෙලකට හදලා පෝලිම් දෙකෙන් එක පෝලිමක හිටගෙන ඉන්නවා උදේ කෑම එක අරගන්න. මාත් එක්ක තව පිරිමි ළමයි තිහක් හතලිහක් වගේ හිටගෙන ඉන්නවා.

ඔය අතරෙ සෙනසුරාදා දවසක උදේ වරුවේ මම කොරිඩෝවෙ ඉදන් ඈත බලාගෙන ඉන්නකොට දැක්කා අපිව බලාගන්න කළු නෝනාව. එයා අනාථ නිවාසෙ වටේ තිබුණු පදුරු අස්සෙ හිටපු සමනල්ලු පස්සෙ දුවනවා. මම මේක දිහා හොදටම බලාගෙන හිටියා. එයා නෙට් එකකින් සමනල්ලුව අල්ල ගත්තා. ඊට පස්සේ කාඩ්බෝඩ් කැබැල්ලක් අරගෙන සමනලයව ඇල්පෙනිති දෙකකින් කාඩ්බෝඩ් එකට තියලා තද කරා. ඇල්පෙනිති ගැහුවේ ඔලුවටයි අත්තටුවකට යි.

මේ වගේ ලස්සන සතෙක්ට මෙහෙම කරන එක මොන තරම් කෲර ද? මම ගොඩක් වෙලාවට ඔය පඳුරු ළඟ් ඉන්නකොට සමනල්ලු මගේ ඔලුව, මුහුණ , අත් උඩ වහනවා. එතකොට මට එයාලව හොදට දැක බලාගන්න පුලුවන්.

දුරකථනය නාද වෙන්න ගත්තු නිසා කළු නෝනා කාඩ්බෝඩ් කැබැල්ල සිමෙන්ති පඩිය උඩ තියලා යන්න ගියා. ඒත් එක්කම මම එතනට දුවලා ගිහින් කාඩ්බෝඩ් එක දිහා බැලුවා. ඌ තාම මැරිලා නෑ. තවම පණ තියෙනවා. කාලෙකට පස්සෙ මට පුදුම සතුටක් දැනුනා. මම උගේ ඔලුවට ගහලා තිබ්බ ඇල්පෙනිත්ත ගැලෙව්වා. ඒත් එක්කම මේ සමනලයා පියාඹන්න උත්සහ කරනකොටම ඇල්පෙනිත්ත ගහලා තිබ්බ තටුව උගෙන් වෙන්වුනා. මම සමනලයවයි වෙන්වුනු අත්තටුවයි අතට අරගෙන ඒවා එකතු කරන්න උත්සහ කරා. අත්තටුව එකතු කරන්න පුලුවන් වුනොතින් නෝනා එන්න කලින් මෙයාට පියාඹල යන්න පුලුවන්. ඒත් මගේ උත්සහය සාර්ථක වුනේ නෑ.

ඒත් එක්කම කුණු දාන කාමරය පැත්තෙ ඉදන් කළු නෝනා මට කෑ ගහගෙන මේ පැත්තට එනවා දැක්කා. මම එයාට කිව්වා මම මුකුත් කරේ නෑ කියලා. ඒත් එයා ඒක විශ්වාස කලේ නෑ. එයා කාඩ්බෝඩ් එක අරගෙන ඒකෙන් මගෙ ඔලුවට ගහගෙන ගහගෙන ගියා. සමනළයගේ කොටස් සී සී කඩ විසිරිලා ගියා. මට කාඩ්බෝඩ් එකෙන් තඩිබාලා එයා යන්න ගියා.

එතනම තිබුනු විශාල ගහ යට දූවිලි ගොඩේ මම ඉදගෙන ගොඩක් වෙලා උත්සහා කරා සමනලයගෙ කොටස් ටික එකතු කරන්න. එතකොට සම්පූර්ණ සමනලයවම මට වළදාන්න පුලුවන්. ඒත් මේ කොටස් එකතු කරන එක හිතන තරම් ලේසි වුනේ නෑ. මම මෙයා වෙනුවෙන් යාච්ඥා කරා දෙවියන්ට. ඊට පස්සෙ පරණ සපත්තු පෙට්ටියක සමනලයව දාලා පඳුරු ලගම වැලලුවා.

එදා ඉදන් අනාථ නිවාසෙට එන හැම සමනලයෙක්වම මම එළවනවා. මොකද අනාථ නිවාසයක් කියන්නේ ජීවත් වෙන්න හොද තැනක් නෙමේ. ඊටත් වැඩිය මේක මැරෙන්න හොද තැනක් නෙමේ.


ටයිටැනික් මුහුදුබත් වී වසර 106 යි

1911 වසරේ මාර්තු මස 31 වන දින අයර්ලන්තයේ බෙල්ෆාස්ට් හිදී මිනිසුන් 100,000ක් පමණ එක්රැස් වූයේ එකල වන විට වඩාත් විශාලතම හා වඩාත් සුඛෝපභෝගී වූ ...